
Nan odyans Sentaniz Maurice Sixto a, gen de sèn ki montre yon bò ringa Ayisyen an. Vrèman vre, lè manman Chantoutou mande Sentaniz yon rapò sou poubèl vwazin nan ak kòmantè sou wòb pitit fi li ki lekòl, fòk nou konprann bezwen pou moun montre tèt yo, menm pou konsomasyon pwodwi premye nesesite. Atitid sa a mete pòv yo ak klas mwayèn nan yon konpetisyon kote anje a se ti lespri ak meskenri.
Konpòtman arivis san reflechi sa a parèt tou nan Madan Boyotte nan woman Zoune chez sa ninnaine. Li parèt tou nan zèv dramatik « Pèlen tèt » Frankétienne, atravè pèsonaj grotèsk e reyalis Polidò, migran ki ale nan yon sosyete pwodiksyon ak konsomasyon. Albert Buron oswa Sonson Pipirit ta pèmèt dekri tou abitid sosyal sa yo ki montre yon doub mizè materyèl ak espirityèl.
Grangou nan yon ekonomi enpòtasyon manje ak pri ekzòbitan, toutouni nan yon anviwònman ki plen rad itilize (pèpè) ak mizè lojman nan yon peyi ki gen achitekti dezòd bay imaj yon Ayisyen k ap viv nan espas sosyabilite ki manke tout bagay, san nòm sivik ak moral.
Absans endistri pwodiksyon byen konsomasyon kreye yon obsesyon pou distenksyon ak yon bezwen pou pase devan ki jete pòv yo nan anvi maladi. Kriz idantite konsomatè ayisyen sa a revele yon ilizyon sosyal kote manje, abiye ak lojman parèt tankou privilèj.
Politik, apre epope Vètyè ak peman yon dèt an lò ki vo jodi a 21 milya dola ameriken, vin yon batay pèfòmans nan sèvis apeti mesken. Anrichisman pa pouvwa politik vin tounen yon abitid, sa ki agrave povrete ak esklizyon.
Prive de yon vizyon sèvis kominotè, politik ayisyen an eloyen l de ideyal « homo politikon » Aristòt te defini a. Konsa, sosyete ayisyen an devlope andeyò konfòmis konsomatè modènite teknisyen an.
Nan XIXyèm syèk la, kay Justin Lhérisson, konpòtman Madan Boyotte esplike pa esklizyon Ayiti nan revolisyon endistriyèl la. Okontrè, pa obèjis Sentaniz la fè pati yon XXyèm syèk ki make pa diznèf ane okipasyon ameriken.
Pandan Ayiti t ap ekspòte matyè premyè bay Etazini, li pa janm devlope pwòp endistri li. Konsa, rad ak machin rete, nan XXIyèm syèk la, objè liks ki bay jalouzi ak anvi danjere.
Nan yon peyi ki pa gen gwo fèm agrikòl ni endistri agwo-alimantè, sipèmache ak fast-food vin kote pou moun montre tèt yo sosyalman. Absans yon vrè klas rich ki chita sou distenksyon, nan sans Bourdieu, agrave konpetisyon ilizwa sa a.
Mache pakoti (pèpè), fatra blan fin mete men nou oblije achte pou nou fè chèlbè, vin konsa yon faktè santral rivalite sosyal nan katye prekè yo, kote enkilti nouri ilizyon konsomasyon.
Redaksyon Hebdo24 tradui atik sa a apati vesyon orijinal an franse a.
Cheriscler Evens a étudié la sociologie à la Faculté des sciences humaines de l’Université d’État d’Haïti. Il a collaboré comme journaliste-rédacteur dans plusieurs médias haïtiens. Passionné par l’écriture, il travaille sur des projets littéraires qu’il compte bientôt partager avec le public. Actuellement, il est professeur de communication créole et de sciences sociales au niveau secondaire, et collabore avec le journal en ligne Hebdo 24.
Tout atik li yo




