Kalandriye KEP la: yon dat ki ka louvri yon nouvo peryòd enstabilite politik

Gouvènman ayisyen an, Premye minis Alix Didier Fils-Aimé dirije, ap mennen tranzisyon an kounye a anba lejid Pak nasyonal pou estabilite ak òganizasyon eleksyon yo. Misyon fondamantal li se kreye kondisyon ki nesesè pou fè eleksyon enklizif, kredib e demokratik, pou remèt pèp la egzèsis souverènte li apre plis pase yon deseni san eleksyon. Yon responsablite konsa mande yon gouvènans ki chita sou konsètasyon ant enstitisyon yo ak koyerans nan aksyon piblik.

Menm si Konsèy elektoral pwovizwa a gen yon endepandans Konstitisyon an konsakre, otonomi sa a pa vle di pa dwe gen kowòdinasyon ak Egzekitif la. Nan yon sistèm demokratik, òganizasyon eleksyon se yon chaj nasyonal tout moun pataje. Li mande yon atikilasyon pèmanan ant Gouvènman an, KEP ak patnè entènasyonal yo. Nan relasyon entènasyonal kou nan gouvènans piblik, lejitimite yon pwosesis chita otan sou kalite dyalòg enstitisyonèl la ke sou respè konpetans chak moun.

Men, nou oblije konstate senèji endispansab sa a manke jodi a. Divèjans ki parèt ant Gouvènman an ak Konsèy elektoral pwovizwa a ap fè tranzisyon an fèb e y ap alimante yon klima ensètitid. Se egzakteman pou rezon sa a mwen toujou plede pou yon repliyaj KEP, pa pou mete endepandans li an kesyon, men pou retabli konfyans, ranfòse kredibilite enstitisyon an e ankouraje yon pi bon kowòdinasyon estratejik ak Gouvènman an.

Nan kontèks sa a, piblikasyon resan kalandriye elektoral la leve gwo kesyon. Dat 13 desanm 2026 la parèt, pou kounye a, twò anbisye anpil, lè n konsidere kontrent sekirite, lojistik ak enstitisyonèl ki toujou la yo. Pou mwen, kalandriye sa a riske pa yon zouti planifikasyon, men pito yon vrè epe Damoklès k ap pann sou tèt tranzisyon an.

Enkyetid sa yo pa izole. Nan yon entèvansyon sou ond Gazette Haïti News, prezidan Rezo nasyonal pou defann dwa moun (RNDDH), Pierre Espérance, li menm tou te jije fè premye tou a 13 desanm 2026 pa reyalis, e li sijere yon dat an avril 2027 ta pi koresponn ak reyalite sou teren an. Kit ou dakò kit ou pa dakò ak apresyasyon sa a, li montre gen yon deba lejitim sou posiblite pou aplike kalandriye yo pibliye a.

Pèsonn pa ka nye pwogrè yo fè nan batay kont gwoup ame yo. Sepandan, avans sa yo toujou pa ase pou garanti yon anviwònman ki favorab nèt pou òganize vòt la. Reprezantan espesyal Sekretè jeneral Nasyonzini an e chèf Biwo entegre Nasyonzini ann Ayiti (BINUH), Carlos Ruiz Massieu, te raple reyalite sa a, lè l te plede resamman pou pwolonje manda Fòs represyon gang yo (FRG). Se yon fason pou l rekonèt defi sekirite yo toujou gwo e efò ki angaje yo dwe konsolide anvan pwosesis elektoral la fini.

Kidonk, vrè enkyetid la yon lòt kote. Si, pou nenpòt rezon, yo pa ta ka respekte dat 13 desanm nan, gen gwo risk pou yon pati nan klas politik la sèvi ak sitiyasyon sa a pou mete lejitimite tranzisyon an an kesyon e louvri yon nouvo peryòd enstabilite politik. Yon kalandriye elektoral pa vo anyen pou anbisyon li, men pou kapasite li genyen pou yo aplike l nan respè reyalite nasyonal yo. Lè KEP chwazi yon orè moun ap diskite anpil sou posiblite pou respekte l jodi a, li pran risk pou ranplase lojik konsètasyon an ak yon lojik fè akonpli, ak konsekans sa ka genyen sou estabilite politik ak enstitisyonèl la.

Jan Kofi Annan, ansyen Sekretè jeneral Nasyonzini, te konn raple: « Pa gen devlopman san sekirite, pa gen sekirite san devlopman, e ni youn ni lòt pa posib san respè dwa moun. » Refleksyon sa a toujou enpòtan pou Ayiti. Okenn tranzisyon pa ka pwodui enstitisyon lejitim si li pa chita sou yon anviwònman ki ase an sekirite, sou yon gouvènans konsète e sou yon konfyans mityèl ant prensipal aktè enstitisyonèl yo.

Yon kowòdinasyon pi sere ant Gouvènman an ak Konsèy elektoral pwovizwa a ta pwobableman pèmèt elabore yon kalandriye ki pi reyalis, ki chita sou yon evalyasyon objektif kapasite operasyonèl Leta ak yon pi bon jesyon prevantif risk yo. Tan an pa lènmi demokrasi; souvan se pi bon alye li lè l sèvi pou preparasyon, transparans ak konsansis.

Apre plis pase dizan san eleksyon, Ayiti pa ka pèmèt tèt li yon lòt kriz. Peyi nou pa bezwen eleksyon prese prese; li bezwen yon vòt pèsonn pa ka konteste, prensipal aktè politik yo aksepte e kominote nasyonal ak entènasyonal la rekonèt.

Vrè defi a se pa respekte yon dat kèlkeswa pri a, men kreye kondisyon pou yon altènans demokratik dirab. Se sèlman konsa tranzisyon sa a ap finalman bay plas a otorite ki eli lejitimman, e peyi nou ap jwenn estabilite politik pèp li ap aspire a.