
Depi asasina trajik prezidan Jovenel Moïse 7 jiyè 2021, Ayiti fon nan yon kriz miltidimansyonèl san parèy. Peyi a paralize, pran nan yon kawo konstan kote enstabilite politik, ensekirite ak kriz imanitè mete tèt ansanm pou kraze tout espwa.
Yon enstabilite kwonik
Enstabilite politik vin tounen yon nòm ann Ayiti. Nan yon sèl ane, Ayiti konnen twa tranzisyon gouvènmantal, chak youn pi inefikas pase sa ki te anvan an, san direksyon klè ni vizyon alontèm. Dans dirijan sa a, san vizyon ni pwogram, plonje peyi a nan yon kanpe sou plas politik ak enstitisyonèl. Pandan tan sa a, absans eleksyon anpeche tout renouvèlman demokratik, sa ki ogmante mefyans popilasyon an anvè Leta.
Ensekirite kòm yon flewo
Lavi chak jou Ayisyen make pa yon ensekirite k ap galope. Gang ame yo, ranfòse pa inaksyon otorite yo, kontwole kounye a yon gwo pati nan teritwa nasyonal la. Kidnapin, asasina ak deplasman fòse vin tounen lavi chak jou plizyè milyon sitwayen. Deplase entèn yo ap kouri kite zòn vyolans yo, pandan lòt, dezespere, ap lage kò yo nan kannòt fòtin pou chape anba lanfè a. Sitwayen yo ap mande: ki kote Leta ye?
Yon kriz imanitè san parèy
Kriz imanitè a rive nan yon nivo ki alamen. Ensekirite alimantè, mank aksè a swen sante, ak deplasman an mas kreye yon kriz imanitè ki gen yon gwosè ki fè pè. Plizyè milye Ayisyen vin tounen deplase entèn, vyolans chase yo lakay yo. Resous yo fini, enfrastrikti yo kraze, e popilasyon an lage pou kont li. Lòt, dezespere, ap eseye kouri ale lòt bò, yo riske lavi yo pou chèche yon pi bon avni.
Yon absans lidèchip ki klè
Devan sitiyasyon sa a, lidèchip la pa egziste ditou. Otorite yo sanble pa kapab pwopoze yon estrateji ki kohere pou fè peyi a soti nan kawo a. Resous ekonomik ak enstitisyonèl yo fini, e Leta a sanble ap fonksyone an mòd siviv.
Wòl ambigi kominote entènasyonal la
Kominote entènasyonal la, ke yo te konsidere yon lè kòm yon alye potansyèl, ap jwe yon wòl ambigi jodi a. Entèvansyon pwen pa pwen li yo, ki souvan pa adapte ak reyalite lokal la, pa gen enpak dirab. Santiman ke gen ingerans san vrè èd konstriktif ap ranfòse pami sitwayen yo.
Soti pèl pou rive nan deriv
Ayiti, yo te konn rele yon lè « Pèl Antiy yo », kounye a asosye ak mizè ak dezespwa. Klas politik la, kèk obsèvatè rele « fatra politik », kontinye pwofite kawo a, san pote solisyon konkrè. Fatra politik sa yo – aktè sa yo ki pa gen ni vizyon ni pwojè pou peyi a – kontinye ap miltipliye, sa ki agrave inegalite ak eksklizyon sosyal.
Ki plan sovtaj pou Ayiti?
Devan tablo nwa sa a, kesyon santral la rete: Ki plan an pou Ayiti? Peyi a pa ka pèmèt li rete bloke nan espiral dekadans sa a. Yon refonn konplè enstitisyon yo, yon dyalòg nasyonal enklizif, ak yon vizyon klè endispansab pou bay pèp ayisyen an espwa ankò. Ayiti bezwen yon vrè plan sovtaj, ki baze sou aks sa yo:
Estabilizasyon politik: òganize eleksyon kredib pou restore lejitimite enstitisyon yo.
Sekirite piblik: dezame gang yo epi retabli lòd.
Refòm enstitisyonèl: ranfòse Eta de dwa epi goumen kont koripsyon.
Redrese ekonomi an: gwo envestisman nan agrikilti, edikasyon ak enfrastrikti.
Dyalòg nasyonal enklizif: enplike tout aktè yo pou bati yon konsansis sou avni peyi a.
Ayiti 2025: yon defi kolektif
Delivrans Ayiti depann de yon pran konsyans kolektif, ni sou plan nasyonal ni sou plan entènasyonal. Se pa lè pou pwomès vid ak diskou ki pa bay anyen ankò. Ayiti merite yon plan klè, yon vizyon anbisye, ak dirijan ki pare pou sakrifye enterè pèsonèl yo pou byen tout moun.
2025 la. Men san yon vrè plan, Ayiti riske fon pi fon toujou nan kawo a.
Tan an prese. Ayiti merite pi byen. Men fòk gen dirijan ak yon sosyete ki pare pou leve defi a.
Li tou
Frap salvadoryen: rezidans Jeff Gwo Lwa kraze, Nayib Bukele di se yon «kado» pou pèp ayisyen pou Vètyè
18 nov
Hebdo24 renouvle idantite vizyèl li ak yon nouvo logo ki pi modèn
12 nov
Ayiti-Eleksyon: Jean Ernest Muscadin demisyone nan pòs chèf pakè Miragwàn
6 nov
Koperasyon entènasyonal: minis Sandra Paulemon vle ranfòse kowòdinasyon èd pou devlopman ann Ayiti
5 nov





