17 avril 2025, Emmanuel Macron komemore, ak onè Repiblik la, bisantnè rekonesans endepandans ayisyen an pa Lafrans.
Yon jès senbolik, se vre, men li pa ase pou efase desan lenjistis. Paske dèyè rekonesans 1825 la, gen yon krim ekonomik ki kache: yon endamnite 150 milyon fran-lò, yo te rache anba menas kanon franse, kòm pri libète yon pèp ki te deja konkeri emansipasyon l ak zam.
An 1825, Ayiti, premye Repiblik nwa ki soti nan yon revòlt esklav ki te genyen, te toufe anba ranson ilejitim sa a. Yon ranson ki te ruine peyi a, ipoteke devlopman l e nouri plizyè syèk enstabilite.
Jodi a, Emmanuel Macron ap pale de enjistis epi l anonse yon komisyon mikst pou « egzamine pase komen nou ». Trè byen. Men kilè Lafrans ap rekonèt dèt sa a pa t sèlman imoral, men li te kriminèl? E sitou, kilè l ap repare vòl istorik sa a konkrètman?
Prezidan franse a ap fè lwanj « ideyal pataje » ant revolisyon franse ak revolisyon ayisyen an. Bèl diskou. Men pandan l ap selebre valè sa yo, Ayiti ap plonje nan dezòd, yon eritaj dirèk kolonyalis predatè a ak plizyè deseni entèferans.
Yon komisyon istoryen itil, men li p ap ase. Verite a konnen: Lafrans piye Ayiti. Sa ki nesesè kounye a se pa pawòl, se aksyon.
Macron ap evite mo « reparasyon » an ak anpil atansyon. Poutan, kijan pou pale de « responsablite » san pale de restitisyon? 150 milyon fran-lò 1825 yo, ajiste ak enflasyon ak enterè, reprezante jodi a plizyè dizèn milya ewo. Kòb sa a, Ayiti bezwen l pou l rebati tèt li.
Lafrans, ki toujou ap anrichi ak benefis pase kolonyal li, èske l ka vrèman pretann l ap vire paj la san l pa regle dèt sa a?
Rekonèt krim pase yo se yon etap nesesè, men li pa ase. Si Lafrans vle vrèman « asime pa responsablite l », li dwe ale pi lwen pase senbòl ak komisyon. Li dwe remèt. Emmanuel Macron gen rezon sou yon pwen: « rekonesans verite Istwa a ofri Nasyon yo chans eksepsyonèl pou yo bati yon avni komen ».
Men avni sa a ap posib sèlman lè Lafrans fin peye dèt li. Pa sèlman ak pawòl. Ak lajan. Ak jistis.
Li lè pou Repiblik la, ki vle wè tèt li kòm eritye Limyè yo, sispann fè ekonomi sou moral li. Desan, se ase. Ayiti tann twòp tan.
Rete konekte ak Hebdo24
Sou Chanèl WhatsApp nou an ➡️ https://whatsapp.com/channel/0029Va7ff6tEFeXrqCON9u3j
Journaliste-Rédactrice à Hebdo24 | Politicienne | Experte en Relations Internationales 📩 : jenny@hebdo24.com Suivez-moi sur X : @jennyhebdo24
Tout atik li yoLi tou
Somè mondyal: minis Sandra Paulemon mande pou Ayiti antre plis nan touris Karayib la
20 nov
Frap salvadoryen: rezidans Jeff Gwo Lwa kraze, Nayib Bukele di se yon «kado» pou pèp ayisyen pou Vètyè
18 nov
Hebdo24 renouvle idantite vizyèl li ak yon nouvo logo ki pi modèn
12 nov
Ayiti-Eleksyon: Jean Ernest Muscadin demisyone nan pòs chèf pakè Miragwàn
6 nov





