Lendi 16 novanm 2026

Aktyalite

E si tout moun te dyaloge ak tout moun?

Pa Hebdo24

· 4 min lekti

Pataje

Atik sa a disponib tou an English ak Français

Portrait d'un homme souriant en costume cravate sur fond bleu clair

Depi 2004, Ayiti elit yo, sosyete sivil la ak tout popilasyon an ta dwe pwofite yon okazyon istorik pou yo ini epi dyaloge. Poutan, nan lavèy selebrasyon bisantnè endepandans nou, fòs entèn ak ekstèn anpeche nou rasanble, depase divèjans nou pou afime inite nou. Moman sa a ta dwe yon demonstrasyon fyète nasyonal nou, men li te nwaye nan eslogan vid tankou « gren nan bouda », « rat pa kaka », ak pwomosyon ide ki divize tankou « nouvo kontra sosyal » oswa monte an pisans gwoup tankou Gwoup 184 ak Ti Minorite Zwit.

Okazyon bisantnè a ki rate

Olye pou yo ranfòse kohezyon nasyonal nou, evènman 2004 yo revele sèl moun ki benefisye kraze sa yo te òkestre se te yon minorite elit ak klan opòtinis. Pandan majorite popilasyon an t ap fon plis toujou nan mizè ak endiferans, kèk gwoup t ap jwi privilèj endesan: egzonerasyon fiskal, franchiz san limit, ak avantaj ekonomik sou do sèvis piblik debaz yo. Nouvo kontra sosyal la, ki te sipoze restriktire nasyon an, se te sèlman yon pretèks pou enpoze tranzisyon san demen, pilote pa reprezantan ki dekonekte, san vizyon, ni lidèchip, ni sans responsablite.

Yon dekonstriksyon nasyonal metodik

Depi 2004, Ayiti kòmanse yon pwosesis dekonstriksyon sistematik. Katastwòf natirèl yo, ki te ka ini nou nan solidarite, okontrè revele fay yon Leta koripsyon ak endiferans ap manje. Ensekirite k ap galope, senbòl klè efondreman nasyonal la, kontinye ap mine espwa nou. Manipile pa enterè entèn kou ekstèn, li fè popilasyon an vin pi pòv toujou, li grandi inegalite yo epi apwofondi eksklizyon sosyal.

Pi wo pwen espiral destriktif sa a te rive 7 jiyè 2021, ak asasina prezidan Jovenel Moïse an fonksyon. Zak trajik sa a mete aklè konplo sounwa kèk Ayisyen kont pwòp nasyon yo. Malgre yon kontèks kritik, refi pou dyaloge ant diferan fòs vivan peyi a kontinye. Ak yon vrè dyalòg, anpil kriz te ka evite. Men ògèy, enterè pèsonèl ak absans volonte politik genyen.

Blokaj total la ak wout dyalòg la

Jodi a, Ayiti paralize. Tout bagay bloke. Pa gen ni lidèchip klè, ni vizyon, ni menm yon volonte kolektif pou rezoud pwoblèm k ap kraze peyi a. Poutan, se sèlman yon dyalòg sensè, ki rasanble e enklizif ki ta ka fè Ayiti soti nan kawo sa a. Anyen pa mache, pa gen okenn sektè ki chape anba degradasyon an. Kawo sa a se konsekans dirèk absans yon lidèchip reyèl, ki kapab pwovoke linite epi etabli yon dyalòg enklizif. Sa Ayiti bezwen, se yon dyalòg ki rasanble, sensè e san lide dèyè tèt.

Dyalòg sa a dwe rasanble tout konpozan sosyete ayisyen an: elit, klas mwayèn, peyizan, jèn, boujwazi, sosyete sivil, geto, gwoup ekonomik, pati politik, legliz, kilt refòme, vodouyizan, gwoup ame, fanm, ak dyaspora. Li dwe kraze divizyon sosyal, politik ak ekonomik pou bati yon avni komen. Se sèlman yon dyalòg enklizif, ki pote pa yon vrè dezi chanjman, ki ka rache Ayiti nan sik enfènal enstabilite a.

Ijans yon dyalòg enklizif

Kriz aktyèl yo – politik, ekonomik, anviwònmantal – revele yon reyalite brital: san dyalòg, pa gen solisyon. Peyi a an miyèt moso, chak aktè ap chèche maksimize pwòp enterè l sou do enterè kolektif la. Revòlt manipile yo, peyi lòk yo, kanpe dèyè Barikad yo, Bwa kale yo, Bal kale yo, lari pa bon yo, enterè patikilye yo, ak inegalite ki klè yo sèlman grandi povrete, eksklizyon ak enstabilite.

Dyalòg enklizif se sèl wout pou bati yon rekonsilyasyon nasyonal, garanti dwa tout sitwayen, epi kreye baz yon gouvènans responsab. Demach sa a pral mande:

1. Yon dezameman imedya ak yon reyensèsyon serye pou retabli yon minimòm sekirite.

2. Konsiltasyon teritoryal pou ranmase priyorite kominote lokal yo.

3. Yon konferans nasyonal rekonsilyasyon pou sele yon konsansis otou priyorite nasyonal yo.

Wòl kominote entènasyonal la

Kominote entènasyonal la pote yon pati responsablite nan dezinyon sa a. Entèvansyon maladwa li yo, souvan baze sou enterè jeopolitik oswa ekonomik, kontribye nan fouye twou a ant Ayisyen yo. Leson echèk pase yo, sitou enstabilite kwonik misyon ONI youn dèyè lòt yo te lakòz, dwe gide nouvo apwòch ki konsantre sou ranfòsman enstitisyonèl ak sipò pou yon dyalòg otantik.

Nasyonzini, OEA, ak gwo bayè fon yo dwe sispann enpoze solisyon teknokratik. Yo dwe pito fasilite espas dyalòg epi ankouraje mekanis ki ranfòse gouvènans demokratik, entegrasyon sosyal, ak souverènte nasyonal.

Kase sik enstabilite a

Ayiti pa ka rebati san yon vrè kanpay entegrasyon sosyal ak politik. Li enperatif pou kase ak sik tranzisyon ki pa bay anyen, manipilasyon politisyen ak absans vizyon. Rekonsilyasyon, ki baze sou yon dyalòg enklizif, esansyèl pou estabilize peyi a epi kòmanse yon vrè transfòmasyon sosyal.

De syèk apre endepandans li, li lè pou Ayiti pran konsyans fòs kolektif li epi redefini desten li atravè inite, jistis sosyal, ak yon gouvènans responsab. Dyalòg enklizif se kle pou transfòme rèv sa a an reyalite.

Li lè pou chak Ayisyen, kèlkeswa pozisyon l, aksepte pale ak lòt la, pa pou divize, men pou konstwi ansanm. Kawo aktyèl la se pa yon fatalite. Ak yon dyalòg sensè, Ayiti ka renouvle epi jwenn diyite l ankò kòm premye Repiblik nwa endepandan. Boul la nan kan chak grenn nan nou.

Patrick Alexis

Sitwayen Angaje

alexispat@gmail.com

Pataje

Hebdo24

Hebdo24 est un journal en ligne qui fait de la permanence mais aussi la rigueur dans le traitement de l’information son cheval de bataille.

Tout atik li yo