Madi 17 novanm 2026

Sosyete

Ayiti-Edikasyon: Fòk nou replanifye avni jèn yo!

Pa Darling Valentin Cabé

· 3 min lekti

Pataje

Atik sa a disponib tou an English ak Français

Youn nan pi gwo defi pwochen Administrasyon politik la se sove jenès ayisyen an. Paske jenès sa a, akoz kondisyon lavi l ak pèspektiv reyalizasyon ak epanouisman pèsonèl li, trè defavorize e dezanchante.

Jèn ayisyen yo ye e yo viv nan tan yo, yon tan ki pa limite ankò a espas nasyonal iben oswa riral, men a sa lemond. Kidonk, yo tande e yo wè, atravè diferan medya sitou rezo sosyal yo, sa ki pi bon nan lemond.

Poutan, laj abondans ak byen viv, nan « peyi-modèl etranje », pa tonbe sot nan syèl. Se elit ekonomik, politik ak entelektyèl yo ki kreye kondisyon sa a. Sa Ayiti yo dwe mete ansanm pou fè menm bagay la.

Ayiti se yon peyi ki trè jèn. 50% popilasyon an gen mwens pase 20 an. Laj medyàn popilasyon an – sa ki separe popilasyon an an de pati egal yon fason pou 50 % anba laj sa a e 50 % anwo – se 21 an. Sepandan jenès sa a ap fè fas ak yon pwoblèm edikasyon kalite, nan tout nivo, e kidonk mank kalifikasyon teknik ak pwofesyonèl.

Kidonk, nouvo dirijan yo, pandan y ap rekonèt tout bagay prioritè nan peyi nou an, dwe mete yon bon pati nan ti resous nou yo nan sèvis jenès la. Pou sa, yo dwe aktyalize epi vrèman aplike Plan operasyonèl 2010-2015 la, ki te gen e ki toujou gen pou objektif refonde sistèm edikatif ayisyen an, « sèl mwayen pou devlopman nouvo sosyete ayisyen an ».

Nan pèspektiv sa a, anplis restriktirasyon ak reyoryantasyon ansèyman fondamantal ak segondè, dirijan sa yo dwe rezoud pwoblèm fòmasyon pwofesyonèl la. Paske li gen anpil enpòtans pou Ayiti. Poutan, « Sou-sektè a karakterize kòm yon ansanm disparat kote òf fòmasyon an gaye ant plizyè ministè sektoryèl san nòm komen e san oryantasyon jeneral. Sa ki lakoz yon diplikasyon pwogram fòmasyon ki nouri konfizyon ak mefyans anvè sou-sektè a.

«AYITI SE YON PEYI KI TRÈ JÈN, 50%

POPILASYON AN GEN MWENS PASE 20 AN.»

Tout sa se rezilta yon defisi nan kad legal gouvènans lan ki vin pi grav akoz pa gen mekanis konsètasyon ant Leta ak patnè sosyal ak ekonomik yo. Sou tout fèblès sa yo, ajoute mank finansman kwonik sou-sektè a ap fè fas. […] » Kidonk, anba direksyon yon vrè teknokrat, fòk yo aplike Politik nasyonal fòmasyon pwofesyonèl la.

An menm tan ak aksyon estratejik ki pi edikatif yo, dirijan yo dwe elabore yon politik popilasyon (planifikasyon familyal, lwa sou entèripsyon volontè gwosès ak laj maryaj ki ka pouse a 23 oswa 25 an) pou diminye dabò presyon demografik ki anpeche jèn yo jwenn travay, paske gen twòp mendèv, men tou pou evite adolesan yo gwosès bonè ki « danjere sou plan sante ak sosyal ».

Sou kesyon sa a, fòk nou konnen, dapre EMMUS-V, « 14 % adolesan [jeunes femmes âgées de 15-19 ans] deja kòmanse lavi fekon yo: 11 % ladan yo gen omwen yon pitit e 3 % ansent premye pitit yo. Pwopòsyon adolesan ki deja kòmanse lavi fekon yo ogmante rapid ak laj, li pase de 3 % a 15 an a 31 % a 19 an, laj kote 28 % jèn fi deja gen omwen yon pitit. Li pi wo anpil nan kan yo (26 %) pase nan milye riral (15 %) ak nan milye iben (13 %). »

An definitif, pran jenès la an chaj dwe priyorite nouvo dirijan yo. Sinon, olye l reprezante yon bonis demografik, li ta tounen yon malis ak tout konsekans ekonomik, sosyal ak politik negatif sa ap pote pou tout sosyete a.

Pataje

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here