{"id":38722,"date":"2021-04-17T09:54:12","date_gmt":"2021-04-17T13:54:12","guid":{"rendered":"https:\/\/hebdo24.com\/kidnaping-oswa-esklavaj-sou-yon-nouvo-fom-an-ayiti-dapre-pwofese-frantz-delice\/"},"modified":"2026-11-16T08:38:04","modified_gmt":"2026-11-16T13:38:04","slug":"kidnaping-oswa-esklavaj-sou-yon-nouvo-fom-an-ayiti-dapre-pwofese-frantz-delice","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/kidnaping-oswa-esklavaj-sou-yon-nouvo-fom-an-ayiti-dapre-pwofese-frantz-delice\/","title":{"rendered":"Kidnaping, oswa esklavaj sou yon nouvo f\u00f2m an Ayiti, dapre Pwofes\u00e8 Frantz D\u00e9lice"},"content":{"rendered":"<p>Pandan de d\u00e8nye ane yo, Kidnaping vin tounen prensipal kochma sosyete ayisyen an. Kriminalite, mod\u00e8l anrichisman sou do kouch mway\u00e8n ak defavorize yo, se yon afwon tou pou pase esklavajis nasyon nou an. Nan yon ent\u00e8vyou li te bay Hebdo24, pwofes\u00e8 Frantz D\u00e9lice montre resanblans ki egziste ant kidnaping kont ranson ak esklavaj.<\/p>\n<p>Esklavaj ak kidnaping, ki analoji ki genyen, nan yon p\u00e8spektiv sosyolojik ak istorik?<\/p>\n<p>Esklavaj ak kidnaping se de fenom\u00e8n ki separe nan tan ak nan istwa, men ki gen resanblans paske yo gen yon baz oswa yon kontni pr\u00e8ske komen.<\/p>\n<p>Nan esklavaj, gen kidnaping moun nan pa laf\u00f2s ak soumisyon l anba yon rejim ekonomik ak politik ki prive l de tout lib\u00e8te e ki f\u00f2se l f\u00e8 fonksyon ekonomik ki pi penib yo san okenn l\u00f2t konpansasyon pase lojman ak manje. Nou w\u00e8 baz la se privasyon lib\u00e8te, kontrent, itilizasyon f\u00f2s, dezimanizasyon moun nan. Eleman nou sot site yo, nou jwenn yo tou nan fenom\u00e8n kidnaping lan.<\/p>\n<p>Kidnaping se yon anl\u00e8vman, yon rap, kote yo mete men sou yon moun, yo kenbe l kont volonte l pou yo chanje l kont yon ranson oswa yon konpansasyon an nati.<\/p>\n<p>Nan fenom\u00e8n esklavaj ak kidnaping, gen itilizasyon f\u00f2s pou prive yon moun lib\u00e8te l kont volonte l. Gen aplikasyon kontrent tou, dezimanizasyon moun nan. Gen rech\u00e8ch yon konpansasyon tou, swa ekonomik, monet\u00e8 oswa an nati. Nan de fenom\u00e8n yo, yo refize l\u00f2t la diyite imen l, paske yo pa konsidere l k\u00f2m yon moun ank\u00f2.<\/p>\n<p>Li vin tounen yon bagay yo ka chanje pou yon pwofi kom\u00e8syal.<\/p>\n<p>Nou obs\u00e8ve nan de fenom\u00e8n yo gen yon refi pou rekon\u00e8t diyite tout manm fanmi imen an genyen, yon refi dwa egal e inalyenab ki ta dwe fondman lib\u00e8te, jistis ak lap\u00e8 dapre \u00ab Deklarasyon iniv\u00e8s\u00e8l dwa moun \u00bb.<\/p>\n<p>Gen mekonesans ak mepri dwa moun, eleman ki te pouse g\u00e8rye 1804 yo leve kont sist\u00e8m esklavajis, eksplwatasyon ak kolonyal la. Ayiti te rev\u00f2lte kont esklavaj, mepri dwa yo e li te vle yon teritwa kote diyite moun glorifye. Paske Ayiti te vle t\u00e8 lib\u00e8te sa a.<\/p>\n<p>Kenbe yon moun pa laf\u00f2s kont volonte l e chanje l tankou yon senp pwodwi ekonomik an 2021 se pilonnen ideyal 1804 yo, se bliye rezon ki f\u00e8 zans\u00e8t nou yo te goumen e te sakrifye lavi yo, se yon f\u00f2m mekonesans istwa nou, yon amnezi istorik e kolektif.<\/p>\n<p>N ap repwodui kont\u00e8ks anvan 1804 la nan nouvo sik sa a, e fwa sa a se nou menm ki bouwo t\u00e8t nou.<\/p>\n<p>Poukisa kidnaping, ki sanble ak esklavaj, par\u00e8t nan yon peyi ki te konnen tr\u00e8t ak kolonizasyon?<\/p>\n<p>Nou gen enpresyon Ayiti poko soti nan sist\u00e8m anvan 1804 la. Li ta sanble nou ranplase kolon blan yo pa l\u00f2t figi kolonyal. Se vre nou te chase kolon frans\u00e8 a, men nou kenbe sist\u00e8m eksplwatasyon moun pa moun. N ap viv yon amnezi kolektif e istorik. N ap bliye oswa n ap kache j\u00e8s 1804 la ak kontni emansipasyon, pwogr\u00e8 ak diyite li. E sa se yon konstriksyon elit nou yo pandan ane yo.<\/p>\n<p>Chwa yo mennen nou nan moman chany\u00e8 sa a nan istwa nou. Ayiti glorifye j\u00e8s 1804 la, se tankou si peyi a te kanpe apati 1804 san l pa t pase pa moman esklavaj la.<\/p>\n<p>Memwa esklavaj la<\/p>\n<p>kache nan sosyete nou, al\u00f2ske defo yo p\u00e8siste nan sou-konsyan nou ak nan ADN nou k\u00f2m p\u00e8p. Nou kenbe eleman sist\u00e8m kolonyal la e ak tout sa nou vle antre nan mondyalizasyon ak sosyete p\u00f2s-mod\u00e8n akty\u00e8l la ki make pa konfizyon, dekonpozisyon prensip ak r\u00e8gleman, p\u00e8t konfyans nan val\u00e8 mod\u00e8nite yo, sitou pwogr\u00e8, emansipasyon. Nou plase nan yon kalfou kote nou dwe chwazi swa kontinye revolisyon 1804 la, swa abandone ideyal 1804 yo, renye t\u00e8t nou e kite machin p\u00f2s-mod\u00e8nis la asimile nou.<\/p>\n<p>Dekonstriksyon mantalite kolonyal, esklavajis e eksplwatasyon an dwe kontinye nan peyi a k\u00f2manse lakay elit nou yo.<\/p>\n<p>\u00c8ske nou ka di p\u00e8p nou an bliye, oswa menm pa konnen istwa l?<\/p>\n<p>Mwen f\u00e8k eseye reponn kesyon sa a. Men mwen te vle ajoute Ayiti bliye yon pati nan istwa l, pati ki pale de soufrans ak kondisyon esklav la, e li glorifye yon l\u00f2t pati, pati glorye endepandans lan. Nou mete j\u00e8s 1804 la an evidans sou do memwa esklavaj la. Gen yon pati nan istwa a ki pa glorifye. Soufrans esklavaj la, detr\u00e8s esklav la, kondisyon l pa anseye, ni rezon ki te pouse l leve kont sist\u00e8m esklavajis la. Kounye a, moun ap pale de goumen kont sist\u00e8m akty\u00e8l la; mwen panse nou dwe revizite memwa esklavaj la, mete l an evidans, pale de li, e sa ap ede nou konprann vr\u00e8man sa esklav la te andire e poukisa l te rev\u00f2lte. Si nou vle rev\u00f2lte kont sist\u00e8m akty\u00e8l la, f\u00f2k nou al vizite soufrans esklav la, konprann kondisyon l e konsa nou ka vr\u00e8man f\u00e8 analoji ak kondisyon akty\u00e8l nou.<\/p>\n<p>&#8211; \u00c8ske ta gen konsekans sou tisi sosyal ayisyen an?<\/p>\n<p>Konsekans yo deja la. Nou obs\u00e8ve \u00ab mawonaj p\u00f2s-mod\u00e8n \u00bb sa a, rech\u00e8ch solisyon endividy\u00e8l sou do kolektif la. S\u00e8vo, j\u00e8n, pwofesyon\u00e8l ap eseye chape yon fason endividy\u00e8l anba sist\u00e8m enjis e eksplwatasyon sa a. N ap mache nan direksyon yon l\u00f2t 1804 kounye a; nou nan faz \u00ab mawonaj p\u00f2s-mod\u00e8n \u00bb nan, konsyans endividy\u00e8l ke sist\u00e8m sa a merite chanje, men sitwayen yo santi yo poko gen resous pou f\u00e8 fas ak li. Y ap ch\u00e8che solisyon endividy\u00e8l, y ap kite peyi a pou l\u00f2t kolektif ki pi \u00f2ganize dapre yo. Tankou anvan 1804, mawonaj la te ranplase pa yon faz konsyans kolektif devan yon danje kolektif ki t ap menase tout akt\u00e8 yo. Nou pral f\u00e8 fas ak yon moman kote li p ap posib ank\u00f2 pou chape al nan l\u00f2t sy\u00e8l, l\u00f2t &#8220;el dorado&#8221;, kote Ayisyen anndan kou nan dyaspora a pral gen pou f\u00e8 fas ak pwobl\u00e8m yo pou asire siviv yo nan mond twouble sa a.<\/p>\n<p>Nou te obs\u00e8ve menm fenom\u00e8n nan ak p\u00e8p jwif la devan Hitler. Te rive yon moman kote li te neses\u00e8 pou yo gen yon patri fizik, pou yo goumen kont danje ki t ap menase yo toupatou e pou yo f\u00e8 fas ak pwobl\u00e8m yo ansanm. Mwen panse n ap mache nan direksyon sa a, nan direksyon moman sa a kote Ayisyen an ta dwe goumen pou asire siviv kolektif li k\u00f2m p\u00e8p, k\u00f2m nasyon, kote nou p ap ka kouri al nan l\u00f2t sy\u00e8l, kote nou dwe f\u00e8 fas ak demon nou yo e venk yo definitivman, sinon nou p ap gen dwa f\u00e8 pati kons\u00e8 nasyon yo. E l\u00e8 moman sa a rive, nou p ap pale ni de desandan nwa, milat, siryen, liban\u00e8, ejipsyen ak jwif, men n ap pale de \u00ab Ayisyen \u00bb, n ap yon s\u00e8l p\u00e8p ak yon s\u00e8l nasyon. Nou dwe rive nan moman istorik sa a pou simonte defo nou yo e f\u00e8 fas ansanm ak sa k ap tann nou. Nou gen yon \u00ab del\u00e8 istorik \u00bb ak yon \u00ab randevou ak listwa \u00bb, ak t\u00e8t nou, f\u00f2k nou pwofite l kounye a malgre difikilte yo. Se moman pou pete apse a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pandan de d\u00e8nye ane yo, Kidnaping vin tounen prensipal kochma sosyete ayisyen an. Kriminalite, mod\u00e8l anrichisman sou do kouch mway\u00e8n ak defavorize yo, se yon afwon tou pou pase esklavajis nasyon nou an. Nan yon ent\u00e8vyou li te bay Hebdo24, pwofes\u00e8 Frantz D\u00e9lice montre resanblans ki egziste ant kidnaping kont ranson ak esklavaj. Esklavaj ak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":19,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4381],"tags":[],"class_list":["post-38722","post","type-post","status-publish","format-standard","category-sosyete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38722","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/users\/19"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38722"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38722\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38729,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38722\/revisions\/38729"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38722"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38722"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38722"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}