{"id":37251,"date":"2024-09-24T09:41:51","date_gmt":"2024-09-24T13:41:51","guid":{"rendered":"https:\/\/hebdo24.com\/fon-nasyonal-edikasyon-fne-yon-pot-ki-louvri-sou-gwo-koripsyon-ann-ayiti\/"},"modified":"2024-09-24T09:41:51","modified_gmt":"2024-09-24T13:41:51","slug":"fon-nasyonal-edikasyon-fne-yon-pot-ki-louvri-sou-gwo-koripsyon-ann-ayiti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/fon-nasyonal-edikasyon-fne-yon-pot-ki-louvri-sou-gwo-koripsyon-ann-ayiti\/","title":{"rendered":"Fon Nasyonal Edikasyon (FNE), yon p\u00f2t ki louvri sou gwo koripsyon ann Ayiti"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00ab Fon nasyonal edikasyon ann Ayiti, yon sist\u00e8m mafya koripsyon PHTK neyodivalyeris la kreye \u00bb te gen yon gwo eko jan korespondans yo voye ban nou yo temwaye sa.<\/strong><\/p>\n<p>Atrav\u00e8 apw\u00f2ch analitik e dokimante li, atik sa a te mete akl\u00e8 lef\u00e8t Fon nasyonal edikasyon (FN\u00c9), menm jan ak PSUGO, nan t\u00e8t yon vas antrepriz koripsyon ak detounman resous finansye Leta nan sist\u00e8m edikatif nasyonal ayisyen an. Anpil referans dokimant\u00e8 ki p\u00e8tinan nou te bay, anplis yo te klere e ranf\u00f2se analiz nou, te p\u00e8m\u00e8t lekt\u00e8 yo konprann pi byen nan kisa koripsyon sistemik k ap f\u00e8 ravaj nan Fon nasyonal edikasyon an konsiste. Atik sa a apwofondi analiz nou te elabore nan atik 20 avril 2024 la e li eksplore anpil, ak dokiman k\u00f2m pr\u00e8v, youn nan karakteristik maj\u00e8 FN\u00c9 a,<\/p>\n<pre><strong>Li tou: <a href=\"https:\/\/hebdo24.com\/2024\/04\/01\/actualite\/au-fne-largent-se-gaspille-par-millions\/\">Au Fonds National de l\u2019\u00c9ducation, l\u2019argent se gaspille par \u00ab millions de gourdes \u00bb<\/a><\/strong><\/pre>\n<p>sa vle di <strong>envizibilizasyon done finansye ki nan k\u00e8 dispozitif koripsyon sistemik nan Fon nasyonal edikasyon an<\/strong>. Konsa, nou demontre jesyon administratif ak finansye nan <strong>FN\u00c9 <\/strong>mete an aplikasyon <strong>yon sist\u00e8m mod\u00e8l<\/strong> ki chita sou koripsyon e ki pwoteje pa <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">Lwa 17 out 2017<\/a> \u00ab Sou kreyasyon, \u00f2ganizasyon ak fonksyonman Fon nasyonal edikasyon (FN\u00c9) \u00bb.<\/p>\n<p>Konstatasyon ke <a href=\"https:\/\/menfp.gouv.ht\/#\/home\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>minist\u00e8 Edikasyon nasyonal<\/strong><\/a>, enstitisyon tit\u00e8l <strong>FN\u00c9<\/strong> a, pa di anyen ditou sou <strong>eta finansye<\/strong> <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an e non plis sou <strong><em> eventy\u00e8l odit kontab <\/em><\/strong><em>eta finansye li yo pa<\/em> <em>Lakou sipery\u00e8 kont<\/em> <em>oswa pa yon verifikat\u00e8 ekst\u00e8n pou pery\u00f2d 2017 rive\u2026 2024<\/em> tr\u00e8 siyifikatif sou opasite jesyon ki enstitye ni nan <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an ni nan minist\u00e8 Edikasyon nasyonal la. Jan nou pral w\u00e8 pi lwen nan atik sa a, opasite jesyon konsa bloke prensip <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> la e li se youn nan karakteristik maj\u00e8 <strong>vas<\/strong> <strong>antrepriz koripsyon ak detounman resous finansye Leta nan sist\u00e8m edikatif nasyonal ayisyen an<\/strong>.<\/p>\n<p>Nan fon rech\u00e8ch dokimant\u00e8 nou sou koripsyon k ap f\u00e8 ravaj nan <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an, nou pran konesans yon dokiman ki tr\u00e8 eklerean ki date 25 avril 2024. Se \u00ab N\u00f2t pou lapr\u00e8s yon regwoupman enstitisyon ayisyen dwa moun, \u00ab <strong>Ansanm kont koripsyon<\/strong> \u00bb sou yon gouv\u00e8nans ripti nan peyi a nan moman enstalasyon Kons\u00e8y prezidansy\u00e8l tranzisyon an (CPT) \u00bb. N\u00f2t pou lapr\u00e8s la konsiyen enf\u00f2masyon sa a: \u00ab Nan moman elaborasyon n\u00f2t pou lapr\u00e8s sa a, <strong><em>yon eskandal finansye eklate nan<\/em><\/strong> <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> <strong>(FNE<\/strong>). ECC [\u00ab <strong>Ansanm kont koripsyon<\/strong> \u00bb] te gen yon antretyen ak direkt\u00e8 jeneral akty\u00e8l enstitisyon an ki afime l <strong>sal\u00e8 chak mwa 650 000 goud<\/strong><strong> <\/strong>li touche a te an vig\u00e8 byen anvan li rive nan t\u00e8t FNE a, an desanm 2021. E desizyon pou bay direkt\u00e8 jeneral FNE a emolyman osi egz\u00f2bitan te valide pa Kons\u00e8y administrasyon an, san okenn konsiderasyon pou grill sal\u00e8 ki an vig\u00e8 nan fonksyon piblik la \u00bb. [Se RBO ki souliye an gra ak italik]<\/p>\n<p>N\u00f2t pou lapr\u00e8s \u00ab <strong>Ansanm kont koripsyon<\/strong> \u00bb presize tou sa ki swiv la: \u00ab Nan etap sa a, plizy\u00e8 kesyon ak l\u00f2t opinyon p\u00e8m\u00e8t: (a) Kisa ki eksplike yon nivo sal\u00e8 konsa ki depase nominalman sal\u00e8 Prezidan Repiblik la, Premye minis lan, minis yo elatriye? (b) Poukisa sal\u00e8 yo bay anplwaye \u00f2ganis piblik oton\u00f2m yo pa aliyen sou grill fonksyon piblik la? (c) Poukisa Kons\u00e8y administrasyon FNE a, oswa menm OMRH, IGF ak CSCCA pa pwononse sou dosye sa a? \u00bb [Fen sitasyon] N ap retounen pi lwen sou siyifikasyon ak p\u00f2te enf\u00f2masyon ki nan n\u00f2t pou lapr\u00e8s \u00ab <strong>Ansanm kont koripsyon<\/strong> \u00bb nan.<\/p>\n<p>Apre nou konstate, sou <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an, <strong>absans eta finansye ak inegzistans odit kontab<\/strong>, nou f\u00e8 pa kourye elektwonik yon demann enf\u00f2masyon bay Bank Repiblik d Ayiti, minist\u00e8 Ekonomi ak finans, Lakou sipery\u00e8 kont ak kontansye administratif ak Inite lit kont koripsyon. K\u00f2m <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an kreye an 2017, nou mande enstitisyon sa yo ban nou dokiman ofisy\u00e8l sou <em>(1)<\/em> <strong>total s\u00f2m<\/strong> <strong>yo preleve<\/strong> chak ane sou <strong>ap\u00e8l telef\u00f2n k ap antre<\/strong> pou pery\u00f2d ki soti 2017 rive 2024; <em>(2)<\/em> <strong>total s\u00f2m yo preleve<\/strong> chak ane sou <strong>transf\u00e8 lajan v\u00e8 Ayiti <\/strong>pou pery\u00f2d ki soti 2017 rive 2024; <em>(3)<\/em> <strong>eta finansye<\/strong> <strong><\/strong> <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an pou pery\u00f2d ki soti 2017 rive 2024, ak <em>(4) <\/em><strong>odit kontab<\/strong> Lakou sipery\u00e8 kont oswa yon konpayi ekst\u00e8n ta reyalize pou pery\u00f2d ki soti 2017 rive 2024. Nan moman nou fin redije atik sa a, okenn nan enstitisyon sa yo pa t reponn demann nou f\u00f2m\u00e8lman\u2026<\/p>\n<p>Malgre sa ki sanble yon vye tradisyon Administrasyon piblik ayisyen pou l pa kominike dokiman administratif menm l\u00e8 yo gen enter\u00e8 piblik, nou jwenn aks\u00e8 a yon dokiman de paj ki gen k\u00f2m tit: \u00ab <em>Bank Repiblik d Ayiti. Direksyon finansy\u00e8 \u2013 S\u00e8vis kontw\u00f2l finansye<\/em>. <strong>Rap\u00f2 chak mwa fr\u00e8 yo touche sou transf\u00e8 prive ent\u00e8nasyonal ki v\u00e8se sou kont Trez\u00f2 piblik la<\/strong>. <strong><em>Etabli soti 28 jiy\u00e8 2011 rive 12 septanm 2018<\/em><\/strong> \u00bb. Dokiman sa a enteresan pou plizy\u00e8 rezon: li bay chif presi sou total s\u00f2m Bank Repiblik d Ayiti touche pou kont <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an soti 2011 rive 2016 ak soti 2017 rive 2018. <strong>FN\u00c9 <\/strong>a gen yon egzistans legal s\u00e8lman depi 2017, ak adopsyon <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> la: ant 2011 ak 2016 <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an t ap fonksyone nan enf\u00f2m\u00e8l nan sans li poko te gen estati legal yon enstitisyon Leta. Sa te f\u00e8 plizy\u00e8 enstitisyon deja klase l, an 2011, pami <em>enstans<\/em> <em>opak<\/em> Administrasyon piblik ayisyen ki ranmase ilegalman s\u00f2m lajan ki gen yon montan ki pa det\u00e8mine e ki pa konsiyen nan Bidj\u00e8 nasyonal la, sa ki retire yo anba kontw\u00f2l Palman an. Ak adopsyon <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> la, <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an gen yon kad legal fonksyonman, yon kons\u00e8y administrasyon, yon p\u00e8son\u00e8l administratif ak r\u00e8gleman ent\u00e8n, objektif, dwa ak obligasyon. Tablo 1 ak 2 yo se yon endikasyon total s\u00f2m CONATEL touche sou <strong><em>transf\u00e8 prive ent\u00e8nasyonal yo<\/em><\/strong> pou Bank Repiblik d Ayiti ant 2011 ak 2016 ak soti 2017 rive 2018, ki voye yo answit bay Trez\u00f2 piblik la. Tablo 1 ak 2 yo pa pran an kont s\u00f2m yo preleve sou <em>ap\u00e8l telef\u00f2n ki soti aletranje<\/em> paske rech\u00e8ch dokimant\u00e8 nou mennen pou redije atik sa a pa t p\u00e8m\u00e8t nou jwenn aks\u00e8 a dokiman ki dekri operasyon retni sou ap\u00e8l telef\u00f2n yo.<\/p>\n<p>TABLO 1 \u2013 <strong>Total s\u00f2m yo envesti nan \u00ab gwo aks ent\u00e8vansyon \u00bb Fon nasyonal edikasyon an dapre deklarasyon direkt\u00e8<\/strong> <strong>jeneral li (2019-2024) + Repatisyon fr\u00e8 administratif chak ane<\/strong><\/p>\n<table width=\"800\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"179\"><strong>5 AN (2019-2024)<\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>GOUD<\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>DOLA US<\/strong><\/td>\n<td width=\"177\"><strong>MWAY\u00c8N\/ 5 AN<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\"><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>GDS<\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>$<\/strong><\/td>\n<td width=\"177\"><strong>$ US<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\">PWOGRAM ESPESYAL GRATIYITE EDIKASYON<\/td>\n<td width=\"178\">3 147 598 122<\/td>\n<td width=\"178\">23 607 576<\/td>\n<td width=\"177\">4 721 515<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\">RENOVASYON ENFRASTRIKTI<\/td>\n<td width=\"178\">2 775 914 120<\/td>\n<td width=\"178\">20 819 876<\/td>\n<td width=\"177\">4 163 975<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\">MOBILYE LEK\u00d2L<\/td>\n<td width=\"178\">525 715 000<\/td>\n<td width=\"178\">3 942 961<\/td>\n<td width=\"177\">788 592<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\">KANTIN LEK\u00d2L<\/td>\n<td width=\"178\">255 666 422<\/td>\n<td width=\"178\">1 917 546<\/td>\n<td width=\"177\">383 509<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\">INIV\u00c8SITE\/ RECH.<\/td>\n<td width=\"178\">30 000 000<\/td>\n<td width=\"178\">225 006<\/td>\n<td width=\"177\">45 001<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\">INIV.\/BOUS (1500)<\/td>\n<td width=\"178\">285 500 000 sou 5 an<\/td>\n<td width=\"178\">2 141 304<\/td>\n<td width=\"177\">428 261<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\">SIBVANSYON (229)<\/td>\n<td width=\"178\">133 157 717<\/td>\n<td width=\"178\">998 708<\/td>\n<td width=\"177\">199 742<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\"><strong>TOTAL  <\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>7 153 551 381<\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>652 977<\/strong><\/td>\n<td width=\"177\"><strong>730 595<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\"><strong> <\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong> <\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong> <\/strong><\/td>\n<td width=\"177\"><strong> <\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\">PA BOUS (1500 bo.)<\/td>\n<td width=\"178\">  190 333<\/td>\n<td width=\"178\">1 428<\/td>\n<td width=\"177\"><strong>286 *<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\">PA ETIDYAN (229 et.)<\/td>\n<td width=\"178\">581 475<\/td>\n<td width=\"178\">4 361<\/td>\n<td width=\"177\"><strong>872 *<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"4\" width=\"713\">To konv\u00e8syon: 133 GDS\/ 1 $ US<em>. <\/em><strong>|| <\/strong><em>Asterisk la<\/em><strong> *<\/strong><em> voye sou yon mway\u00e8n chak ane.<\/em><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td colspan=\"4\" width=\"713\"><strong>FR\u00c8 ADMINISTRATIF CHAK ANE<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\"><strong>SAL\u00c8 DG A<\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>7 800 000<\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>58 501<\/strong><\/td>\n<td width=\"177\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\"><strong>BIWO  (7 moun)<\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>24 000 000<\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>180 005<\/strong><\/td>\n<td width=\"177\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\"><strong>KABIN\u00c8 (17 moun)<\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>49 000 000<\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>367 509<\/strong><\/td>\n<td width=\"177\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"179\"><strong>TOTAL<\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>80 800 000<\/strong><\/td>\n<td width=\"178\"><strong>606 015<\/strong><\/td>\n<td width=\"177\"><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><u> <\/u><\/p>\n<p><u>Sous 1<\/u>: Deklarasyon direkt\u00e8 jeneral <strong>FN\u00c9<\/strong> a, pwen pou lapr\u00e8s 31 janvye 2024, <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an; <u>Sous 2 <\/u>: <strong> <\/strong><em>Hebdo 24<\/em>, 1<sup>ye<\/sup> avril 2024.<\/p>\n<p>TABLO 2 \u2013 <strong>Fon nasyonal edikasyon \/ Bank Repiblik d Ayiti: fr\u00e8 yo touche sou transf\u00e8 prive ent\u00e8nasyonal yo \/ 2011-2018<\/strong><\/p>\n<p><strong> <\/strong><\/p>\n<table width=\"800\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"240\"><\/td>\n<td width=\"240\"><strong>KANTITE TRANSF\u00c8<\/strong><\/td>\n<td width=\"240\"><strong>FR\u00c8 1,50 $ YO TOUCHE an milye dola US<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"240\">JIY\u00c8 2011-JEN 2012<\/td>\n<td width=\"240\">7 431<\/td>\n<td width=\"240\">11 146<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"240\">JIY\u00c8 2012-JEN 2013<\/td>\n<td width=\"240\">8 313<\/td>\n<td width=\"240\">12 469<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"240\">JIY\u00c8 2013-JEN 2014<\/td>\n<td width=\"240\">8 745<\/td>\n<td width=\"240\">13 117<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"240\">JIY\u00c8 2014-JEN 2015<\/td>\n<td width=\"240\">10 927<\/td>\n<td width=\"240\">16 392<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"240\">JIY\u00c8 2015-JEN 2016<\/td>\n<td width=\"240\">12 198<\/td>\n<td width=\"240\">18 297<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"240\">JIY\u00c8 2016-JEN 2017<\/td>\n<td width=\"240\">13 451<\/td>\n<td width=\"240\">20 176<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"240\">JIY\u00c8 2017-JEN 2018<\/td>\n<td width=\"240\">16 062<\/td>\n<td width=\"240\">24 093<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"240\"><strong>TOTAL<\/strong><\/td>\n<td width=\"240\"><strong>77 127<\/strong><\/td>\n<td width=\"240\"><strong>115 690<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><u> <\/u><u> Sous<\/u>: <em>Bank Repiblik d Ayiti. Direksyon finansy\u00e8 \u2013 S\u00e8vis kontw\u00f2l finansye<\/em>. <strong>Rap\u00f2 chak mwa fr\u00e8 yo touche sou transf\u00e8 prive ent\u00e8nasyonal ki v\u00e8se sou kont Trez\u00f2 piblik la<\/strong>. <strong><em>Etabli soti 28 jiy\u00e8 2011 rive 12 septanm 2018. <\/em> <\/strong><\/p>\n<p><strong><em><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.madinin-art.net\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/corrupt.jpg\" sizes=\"(max-width: 400px) 100vw, 400px\" srcset=\"https:\/\/www.madinin-art.net\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/corrupt.jpg 400w, https:\/\/www.madinin-art.net\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/corrupt-325x186.jpg 325w\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"229\">K\u00f2mant\u00e8 analitik<\/em><\/strong> \u2013 Tablo 1 an bay yon ekl\u00e8raj tr\u00e8 enstriktif sou total s\u00f2m yo envesti nan \u00ab gwo aks ent\u00e8vansyon \u00bb <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an dapre deklarasyon direkt\u00e8 jeneral li. <em>Done deklaratif<\/em> sa yo direkt\u00e8 jeneral <strong>FN\u00c9<\/strong> a te ekspoze, pandan pwen pou lapr\u00e8s li 31 janvye 2024, pa t akonpaye ak okenn dokiman ofisy\u00e8l ki ateste verite yo: konstatasyon sa a gen yon enp\u00f2tans kapital paske tout rech\u00e8ch dokimant\u00e8 nou mennen, menm sou <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an, pa t p\u00e8m\u00e8t nou retrase <strong>eta finansye<\/strong> yo e toujou mwens <strong>rap\u00f2 odit kontab<\/strong> <strong>FN\u00c9<\/strong> a. Jan nou pral w\u00e8 pi lwen nan dewoulman atik sa a l\u00e8 n egzamine \u00ab <strong>ch\u00e8n kamouflaj<\/strong> \u00bb k ap fonksyone nan <strong>FN\u00c9<\/strong> a, nou devan yon sist\u00e8m jesyon finansye opak ki pa ofri enstriman pou konprann <em>depans piblik<\/em> yon <em>\u00f2ganis piblik<\/em> pretann li f\u00e8 pou ranpli <em>misyon s\u00e8vis piblik<\/em> <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> ba li a. Deklarasyon direkt\u00e8 jeneral <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an pa p\u00e8m\u00e8t non plis konnen, an referans ak dokiman ofisy\u00e8l moun ka konsilte, si enstitisyon an vr\u00e8man ranpli misyon l, si s\u00f2m yo enjekte nan pwogram ak aktivite yo te depanse ak rig\u00e8, oswa ank\u00f2 si enstans endepandan te em\u00e8t rap\u00f2 konf\u00f2mite sou t\u00e8l oswa t\u00e8l reyalizasyon. Pa egzanp, direkt\u00e8 jeneral <strong>FN\u00c9 <\/strong>a deklare enstitisyon l ta envesti <strong>2 775<\/strong> <strong>914 120 GDS <em>sou 5 an<\/em><\/strong> \u2014<strong>20 819 876 $ US<\/strong>\u2014 nan renovasyon enfrastrikti lek\u00f2l yo. Li ta itil pou bay dokiman ki bay kantite enfrastrikti lek\u00f2l ki renove, lokalizasyon jewografik yo, kantite el\u00e8v ki benefisye renovasyon sa yo ansanm ak rap\u00f2 teknik konpayi jeni ki at\u00e8s konf\u00f2mite ak n\u00f2m sismik yo. Li ta itil tou pou konnen si yo te lanse yon ap\u00e8l d\u00f2f pou chwazi konpayi ki te reyalize renovasyon enfrastrikti lek\u00f2l yo ansanm ak kalifikasyon konpayi sa yo. Li ta itil menm jan pou konnen si yo te bay konpayi sa yo kontra yo de gre a gre, sa ki abity\u00e8lman louvri p\u00f2t pou favoritis ak plizy\u00e8 f\u00f2m malv\u00e8sasyon. Se menm bagay pou s\u00f2m yo enjekte nan kantin lek\u00f2l yo: konbyen el\u00e8v pwogram yo di ki gen anv\u00e8gadi nasyonal sa a p\u00e8m\u00e8t rive jwenn? \u00c8ske li bay pwodwi lokal ki tou pre yo priyorite e \u00e8ske li p\u00e8m\u00e8t anboche mend\u00e8v lokal? E sou ki krit\u00e8 <strong>FN\u00c9 <\/strong>a baze pou l bay 1 500 bous lek\u00f2l ki tounen anviwon <strong>286 $ an mway\u00e8n chak ane<\/strong> <strong>sou 5 an <\/strong>(<strong>190 333 GDS<\/strong> (<strong>1 428 $ US<\/strong>)? Nan yon peyi ki gen anviwon 3 milyon timoun k ap f\u00e8 lek\u00f2l, kijan pou eksplike <strong>FN\u00c9 <\/strong>a bay s\u00e8lman <strong>286 $ an mway\u00e8n chak ane<\/strong> pou 1 500 bous lek\u00f2l ki gen yon montan mod\u00e8s 190 333 GDS (1 428 $ US)?  An referans ak eskandal detounman lajan nan <strong>PSUGO<\/strong> \u2013yon pwogram PHTK neyodivalyeris la te kreye tou\u2013, men pwofes\u00e8 yo te denonse e ansyen minis <em>defakto<\/em> Edikasyon nasyonal Nesmy Manigat te kritike r\u00e8d nan yon premye tan, li menm ki, nan yon dezy\u00e8m tan, te rekondwi l depi li te retounen nan t\u00e8t MENFP an novanm 2022, ki done ki ka verifye ki gen rap\u00f2 ak 1 500 bous lek\u00f2l sa yo? \u00c8ske se <em>bous lek\u00f2l zonbi<\/em>, jan te genyen nan <strong>PSUGO<\/strong>, \u00e8ske se <em>lek\u00f2l zonbi, direkt\u00e8 lek\u00f2l zonbi, pwofes\u00e8 zonbi ak ch\u00e8k zonbi<\/em>? (sou vas antrepriz detounman lajan <strong>PSUGO<\/strong> a ye a, gade atik nou an \u00ab <a href=\"https:\/\/lenational.org\/post_article.php?tri=411#google_vignette\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Le syst\u00e8me \u00e9ducatif \u00e0 l\u2019\u00e9preuve de malversations multiples au PSUGO<\/strong><\/a> \u00bb, jounal Le National, P\u00f2toprens, 24 mas 2022; gade tou atik yo \u00ab <a href=\"https:\/\/www.alterpresse.org\/spip.php?article16732\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">Le Psugo, une menace \u00e0 l\u2019enseignement en Ha\u00efti ? (parties I, II et III) \u2013 Un processus d\u2019affaiblissement du syst\u00e8me \u00e9ducatif<\/a> \u00bb, Ayiti kale je (Akj), AlterPresse, 16 jiy\u00e8 2014. Gade tou sou menm sit la, \u00ab <a href=\"https:\/\/www.alterpresse.org\/spip.php?article20469\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">Le PSUGO, une catastrophe programm\u00e9e<\/a> \u00bb (pati I a IV), 4 out 2016. Gade finalman atik byen dokimante a \u00ab <strong>Le Psugo, une des plus grandes arnaques de l\u2019histoire de l\u2019\u00e9ducation en Ha\u00efti<\/strong> \u00bb, pa Charles Tardieu, P\u00f2toprens, 30 jen 2016). Nan atik nou 24 mas 2022 ki te pibliye ann Ayiti nan jounal Le National, <a href=\"https:\/\/lenational.org\/post_article.php?tri=411#google_vignette\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Le syst\u00e8me \u00e9ducatif \u00e0 l\u2019\u00e9preuve de malversations multiples au PSUGO<\/strong><\/a>, nou te mansyone lyen ki egziste ant <strong>PSUGO<\/strong> ak <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an konsa: \u00ab Dapre yon rap\u00f2 minist\u00e8 Edikasyon an te voye 22 desanm 2014 bay jounal Le Nouvelliste e ki prezante, sanble, \u00ab bilan any\u00e8l de (\u2026) egz\u00e8sis 2011-2012 ak 2012-2013 yo, <em>PSUGO finanse esansy\u00e8lman gras ak Fon nasyonal pou edikasyon (FNE)<\/em>, pou 1,9 milya goud, ak Trez\u00f2 piblik la, pou 800 milyon goud, pou yon total 2,7 milya goud \u00bb. Li tr\u00e8 revelat\u00e8 ke de enstitisyon maj\u00e8 nan sist\u00e8m edikatif nasyonal ayisyen an, <strong>FN\u00c9<\/strong> ak <strong>PSUGO<\/strong>, pwofes\u00e8 yo, sendika pwofes\u00e8 yo ak obs\u00e8vat\u00e8 endepandan denonse yo menm jan e pou menm rezon akoz jesyon finansye opak yo ak mekanis opak yo pou bay ak egzekite pwoj\u00e8.<\/p>\n<p>Dezy\u00e8m pati tablo 1 an prezante montan total, pa kategori, \u00ab Fr\u00e8 administratif chak ane \u00bb <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an. Fr\u00e8 administratif sa yo (80 800 000 GDS, sa vle di 606 015 $ US) tr\u00e8 wo pou yon \u00f2ganis oton\u00f2m ki atache ak yon minist\u00e8, sa Edikasyon nasyonal la. Men sa ki frape obs\u00e8vat\u00e8 a anvan tout bagay, se tw\u00f2p p\u00e8son\u00e8l ki an p\u00f2s nan biwo a (7 moun) ak nan kabin\u00e8 a (17 moun) <strong>FN\u00c9<\/strong> a. Tw\u00f2p moun sa a gen lyen ak vye pratik konpl\u00e8ks favoritis, youn nan figi koripsyon nan Administrasyon piblik ayisyen an. Abity\u00e8lman favoritis s\u00e8vi pou \u00ab rekonpanse \u00bb moun yo rele \u00ab ayan dwa sist\u00e8m nan \u00bb e ki s\u00e8vi k\u00f2m kouwa transmisyon operasyon detounman lajan piblik yo.<\/p>\n<p>Dezy\u00e8m tablo a, \u00ab <strong>Fon nasyonal edikasyon \/ Bank Repiblik d Ayiti: fr\u00e8 yo touche sou transf\u00e8 prive ent\u00e8nasyonal yo \/ 2011-2018<\/strong> \u00bb, tr\u00e8 enstriktif tou. Li at\u00e8s yon b\u00f2 yon ogmantasyon kl\u00e8 soti jen 2012 rive jen 2018 nan kantite transf\u00e8, sa vle di 7 431 rive 16 062. Yon l\u00f2t b\u00f2 li at\u00e8s yon ogmantasyon kl\u00e8 ki plis pase double nan fr\u00e8 yo touche an milye dola US, soti jen 2012 rive jen 2018, sa vle di 11 146 rive 24 093. Yon ogmantasyon konsa tradui pa gwo pwogresyon montan total fr\u00e8 yo touche, ki pase soti 11 146 rive 115 690. Akoz gwo degradasyon kriz ekonomik la soti 2018 rive 2024, nou ka poze ke pandan pery\u00f2d sa a volim transf\u00e8 lajan v\u00e8 Ayiti ogmante anpil. Rezilta a se fr\u00e8 yo touche sou transf\u00e8 prive ent\u00e8nasyonal yo ogmante yon fason siyifikatif, yo pase, nan bon <em>ipot\u00e8z endikatif<\/em>, soti 24 093 rive 48 000. Yon ogmantasyon konsa gen lyen dir\u00e8k ak gwo pwa ekonomik transf\u00e8 dyaspora ayisyen an v\u00e8 Ayiti jan yon dokiman ofisy\u00e8l Bank Repiblik d Ayiti ki date novanm 2019 at\u00e8s sa: \u00ab <a href=\"https:\/\/frd.brh.ht\/fichiers_coin\/Transferts%20de%20la%20diaspora%20et%20taux%20de%20change%20r%C3%A9el-Le%20cas%20dHa%C3%AFti.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Transferts de la diaspora et taux de change r\u00e9el : le cas d\u2019Ha\u00efti<\/strong><\/a> \u00bb. Konsa, \u00ab (\u2026) transf\u00e8 san kontrepati v\u00e8 Ayiti pr\u00e8ske miltipliye pa dis ant 1998 ak 2018 pandan pwa yo parap\u00f2 ak PIB pase soti 8,8% rive 32,5% sou menm pery\u00f2d la. Kounye a yo se, byen lwen, prensipal sous deviz peyi a, sa vle di 3,6 fwa val\u00e8 eksp\u00f2tasyon yo, 10 fwa val\u00e8 flo \u00e8d pou devlopman ak 37 fwa montan envestisman dir\u00e8k etranje yo \u00bb.<\/p>\n<p>Anvan redaksyon atik sa a, nou konsilte plizy\u00e8 fwa yon fason metodik <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an pou konnen si yon eventy\u00e8l mizajou resan nan ribrik \u00ab <strong>Aksyon nou<\/strong> \u00bb a te rasanble done p\u00e8tinan sou <strong>eta finansye<\/strong> yo ansanm ak <strong>odit eta finansye<\/strong> <strong><\/strong> <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an. Ribrik \u00ab <strong>Aksyon nou<\/strong> \u00bb a gen soutribrik sa yo: \u00ab Finansman edikasyon \u00bb, \u00ab Enfrastrikti \u00bb, \u00ab Ranf\u00f2sman kapasite \u00bb, \u00ab Sibvansyon \u00bb, \u00ab Kantin lek\u00f2l \u00bb ak \u00ab Kat ent\u00e8vansyon \u00bb. L\u00e8 itilizat\u00e8 ki vle enf\u00f2me sou kontni yo klike sou tit chak soutribrik sa yo, li jwenn sou ekran an, pou chak soutribrik, yon paj vid ki gen s\u00e8lman mansyon sa yo: \u00ab <strong>Aksyon nou<\/strong> \u00bb, \u00ab <strong>Latest Posts<\/strong> \u00bb, ak \u00ab <strong>There are no posts<\/strong> \u00bb. Itilizat\u00e8 ki vle enf\u00f2me sou kontni ribrik ki byen rele \u00ab <strong>Enf\u00f2masyon<\/strong> \u00bb nan \u2013ki gen soutribrik \u00ab Bilten \u00bb, \u00ab Mekanis finansman \u00bb, \u00ab Sip\u00f2 pou etid \u00bb ak \u00ab Finansman pwoj\u00e8 edikatif \u00bb\u2013, l\u00e8 l klike sou chak soutribrik sa yo li jwenn sou ekran an yon paj vid ki gen s\u00e8lman mansyon\u2026 \u00ab <strong>Transparans<\/strong> \u00bb. Itilizat\u00e8 ki vle enf\u00f2me sou kontni ribrik \u00ab <strong>Resous<\/strong> \u00bb nan \u2013ki gen soutribrik \u00ab Dokiman \u00bb, \u00ab Rap\u00f2 ak piblikasyon \u00bb ak \u00ab Lyen itil \u00bb\u2013, l\u00e8 l klike sou tit chak soutribrik sa yo, li jwenn yon paj vid ki gen s\u00e8lman mansyon \u00ab <strong>Resous<\/strong> \u00bb. Kidonk li pa gen aks\u00e8 ni a \u00ab Dokiman \u00bb ni a \u00ab Rap\u00f2 ak piblikasyon \u00bb. \u00ab <strong>Vid enf\u00f2matif<\/strong> \u00bb sa a pou t\u00e8lman ribrik nan <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an pa yon aza, li koresponn ak yon gwo oryantasyon estratejik, sa <strong>envizibilizasyon done finansye ki nan k\u00e8 dispozitif koripsyon sistemik Fon nasyonal edikasyon an<\/strong>.<\/p>\n<p><strong>Envizibilizasyon done finansye nan k\u00e8 dispozitif mod\u00e8l koripsyon sistemik nan Fon nasyonal edikasyon an<\/strong><\/p>\n<p>Rech\u00e8ch dokimant\u00e8 nou mennen pou redaksyon atik sa a p\u00e8m\u00e8t nou konsilte, pami l\u00f2t, atik \u00ab <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/intervention-du-directeur-general-lors-du-point-de-presse-du-16-avril-2024\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Intervention du Directeur g\u00e9n\u00e9ral lors du point de presse du 16 avril 2024<\/strong> <\/a>\u00bb ki an liy sou <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an e ki klase anba etik\u00e8t \u00ab Kominike \u00bb. Ent\u00e8vansyon sa a repran esansy\u00e8l paw\u00f2l ki te ekspoze pandan pwen pou lapr\u00e8s 31 janvye 2024 la dapre sa \u00ab <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/fne-reaffirme-son-engagement-en-faveur-de-leducation-en-haiti\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Le FNE r\u00e9affirme son engagement en faveur de l\u2019\u00e9ducation en Ha\u00efti<\/strong> <\/a>\u00bb. Jan nou f\u00e8k w\u00e8 nan dewoulman atik sa a, enf\u00f2masyon ki konsiyen pandan pwen pou lapr\u00e8s sa yo prezante sou f\u00f2m yon tablo endikatif, tablo 1 an. Tablo sa a reflete fid\u00e8lman d\u00e8nye <em>done deklaratif<\/em> Jean Ronald Joseph, direkt\u00e8 akty\u00e8l <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an, te kominike pandan pwen pou lapr\u00e8s li 31 janvye 2024 ak 16 avril 2024 yo.<\/p>\n<p><strong><em> <\/em><\/strong>\u00ab <strong>Bilan reyalizasyon enstitisyon an pou 5 d\u00e8nye ane yo<\/strong> \u00bb direkt\u00e8 jeneral <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an bay pandan pwen pou lapr\u00e8s 31 janvye 2024 la <strong><em>esansy\u00e8lman deklaratif<\/em><\/strong>. Pandan pwen pou lapr\u00e8s sa a, li pa bay okenn dokiman ofisy\u00e8l ki at\u00e8s verite chif li avanse yo\u2026 Konsa, <strong>Jean Ronald Joseph<\/strong> pa prezante <strong><em>(1)<\/em><\/strong> <strong>okenn dokiman<\/strong> <strong>ofisy\u00e8l<\/strong> ki at\u00e8s bilan chifre e konpl\u00e8 reyalizasyon enstitisyon l \u00ab pandan senk d\u00e8nye ane yo \u00bb; <strong><em>(2) <\/em>okenn<\/strong> <strong>dokiman ofisy\u00e8l<\/strong> ki at\u00e8s <strong>eta finansye<\/strong> enstitisyon l \u00ab pandan senk d\u00e8nye ane yo \u00bb s\u00e8vis kontablite <strong>FN\u00c9<\/strong> a reyalize; <strong><em>(3)<\/em><\/strong> <strong>okenn dokiman ofisy\u00e8l<\/strong> ki at\u00e8s elaborasyon yon <strong>odit kontab<\/strong> yon konpayi ekst\u00e8n reyalize \u00ab pandan senk d\u00e8nye ane yo \u00bb, jan sa stipile nan <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> \u00ab Sou kreyasyon, \u00f2ganizasyon ak fonksyonman Fon nasyonal edikasyon (FN\u00c9) \u00bb nan chapit 2 (atik 10(o) Seksyon I). Atik sa a li konsa: \u00ab <strong><em>Kons\u00e8y administrasyon an gen pou atribisyon \u00ab (\u2026) egzamine rap\u00f2 verifikat\u00e8 ekst\u00e8n nan, swiv avi li bay yo epi f\u00e8 pibliye rap\u00f2 odit la nan sis mwa apre f\u00e8mti egz\u00e8sis la<\/em><\/strong> \u00bb. Nan chapit sa a, konstatasyon an flagran: <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an pa gen okenn dokiman ki at\u00e8s reyalizasyon ak piblikasyon yon \u00ab <strong><em>rap\u00f2 odit nan sis mwa apre f\u00e8mti egz\u00e8sis la<\/em><\/strong> \u00bb pou pery\u00f2d 2017 rive 2024. Pou memwa, nou p ap p\u00e8di de vi ke <strong>dekr\u00e8 17 me 2005<\/strong> \u00ab sou \u00f2ganizasyon administrasyon santral Leta \u00bb stipile, nan atik 148 li, ke <strong>kontw\u00f2l finansye tout administrasyon Leta ak \u00f2ganis oton\u00f2m yo egz\u00e8se pa Lakou kont<\/strong>. Dekr\u00e8 sa a mansyone tou nan menm atik la ke rekou a konpayi prive pou reyalize odit dwe f\u00e8t apati yon otorizasyon espesyal Lakou kont.<\/p>\n<p><em>Done deklaratif<\/em> direkt\u00e8 jeneral <strong>Fon nasyonal<\/strong> <strong>edikasyon<\/strong> an bay pandan pwen pou lapr\u00e8s li 31 janvye 2024 la merite yon egzamen ki pi sible. Yon fason pi estriktir\u00e8l, sou plan analiz finansye ki dwe pran an kont s\u00f2m Natcom, Digicel ak Comcel ranmase pou <strong>FN\u00c9<\/strong> a, e ki pase pa Bank Repiblik d Ayiti ak minist\u00e8 Finans, f\u00f2k ta egzamine <strong>eta finansye<\/strong> yo ak <strong>rap\u00f2 odit eta finansye<\/strong> <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an pou mete akl\u00e8 reyalite sist\u00e8m <strong>jesyon finansye<\/strong> k ap fonksyone nan enstitisyon sa a. Yon egzamen konsa ta dwe ka mennen ak rig\u00e8 depi nou gen de kalite dokiman ofisy\u00e8l: <strong>eta finansye <\/strong>yo ak <strong>rap\u00f2 odit eta finansye<\/strong> <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an.<\/p>\n<p>Premye apw\u00f2ch nan demach sa a se byen s\u00e8konskri nosyon \u00ab <strong>eta finansye<\/strong> \u00bb, \u00ab <strong>odit<\/strong> \u00bb, \u00ab <strong>odit kontab<\/strong> \u00bb, \u00ab <strong>rap\u00f2 odit<\/strong> \u00bb oswa \u00ab <strong>rap\u00f2 odit\u00e8<\/strong> \u00bb.<\/p>\n<p>Pou lekt\u00e8 ki pa abitye ak vokabil\u00e8 jesyon finansye, li itil pou presize <strong>odit <\/strong>se yon \u00ab Kominikasyon ekri odit\u00e8 a bay nan fen yon misyon odit \u00bb. Kidonk, odit la soti nan \u00ab Egzamen metodik, endepandan e dokimante yon pwosesis, pou det\u00e8mine si li satisf\u00e8 krit\u00e8 ki etabli yo \u00bb. \u00ab F\u00f2k nou pa konfonn odit ak <a href=\"https:\/\/vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca\/fiche-gdt\/fiche\/26558721\/verification\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">verifikasyon<\/a>, ki pa oblije f\u00e8t pa yon twazy\u00e8m pati endepandan. L\u00e8 odit la soti dey\u00f2 \u00f2ganizasyon an, krit\u00e8 yo souvan det\u00e8mine pa yon <a href=\"https:\/\/vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca\/fiche-gdt\/fiche\/2068440\/norme\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">n\u00f2m<\/a>. Odit la ka pote sou yon aktivite sible oswa sou tout aktivite yon \u00f2ganizasyon. Pami kalite odit yo, ann note <a href=\"https:\/\/vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca\/fiche-gdt\/fiche\/8370871\/audit-informatique\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">odit enf\u00f2matik<\/a>, <a href=\"https:\/\/vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca\/fiche-gdt\/fiche\/8377565\/audit-de-la-qualite\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">odit kalite<\/a>, <a href=\"https:\/\/vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca\/fiche-gdt\/fiche\/26500137\/audit-technologique\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">odit teknolojik<\/a> ak <a href=\"https:\/\/vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca\/fiche-gdt\/fiche\/1299072\/audit-comptable\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">odit kontab<\/a> \u00bb. (Grand dictionnaire terminologique Office qu\u00e9b\u00e9cois de la langue fran\u00e7aise)<\/p>\n<p><strong>Odit kontab<\/strong> se \u00ab Egzamen dokiman kontab ki gen rap\u00f2 ak eta finansye yon moun, yon sosyete oswa yon \u00f2ganizasyon, yon twazy\u00e8m pati pwofesyon\u00e8l e endepandan f\u00e8 pou verifye konf\u00f2mite yo. Odit kontab p\u00e8m\u00e8t kontwole kont yo, men li gen tou yon dimansyon previzyon\u00e8l, paske li p\u00e8m\u00e8t elabore estrateji pou amelyore randman epi evite repete er\u00e8 yo \u00bb. (Grand dictionnaire terminologique Office qu\u00e9b\u00e9cois de la langue fran\u00e7aise)<\/p>\n<p>Yon <strong>rap\u00f2 odit <\/strong>oswa <strong>rap\u00f2 odit\u00e8 <\/strong> se, nan dom\u00e8n jesyon finansye yon enstitisyon, yon dokiman analitik evalyatif pou kontwole <strong>eta finansye<\/strong> yo: \u00ab Rap\u00f2 a gen esansy\u00e8lman kat eleman: i) yon entwodiksyon ki endike eta finansye oswa l\u00f2t enf\u00f2masyon rap\u00f2 a vize epi ki deklare responsablite respektif odit\u00e8 a ak direksyon antite ki f\u00e8 obj\u00e8 misyon an genyen, ii) yon deskripsyon rezime sou nati ak etandi travay odit\u00e8 a f\u00e8, iii) mansyon referansy\u00e8l kontab ki aplike a ak iv) ekspresyon opinyon odit\u00e8 a sou eta finansye yo oswa l\u00f2t enf\u00f2masyon \u00bb. (Grand dictionnaire terminologique Office qu\u00e9b\u00e9cois de la langue fran\u00e7aise)<\/p>\n<p><strong>Eta finansye<\/strong> yo konstitye de \u00ab Dokiman kontab sent\u00e8z ki etabli detanzantan, ki gen ladan yo sitou bilan an, eta rezilta yo (oswa kont rezilta) ak eta flo trezori (oswa tablo finansman), konplete pa n\u00f2t ak tablo eksplikatif ki mete an an\u00e8ks, e sou yo gen enf\u00f2masyon finansye oswa kontab ki pw\u00f2p a yon antite e ki prezante yon fason \u00f2ganize \u00bb. (Grand dictionnaire terminologique Office qu\u00e9b\u00e9cois de la langue fran\u00e7aise) Pa <strong>definisyon<\/strong>, yon <strong>eta finansye<\/strong> se yon<strong> <\/strong><strong>dokiman kontab ki bay enf\u00f2masyon sou sitiyasyon yon antrepriz<\/strong> <strong>oswa yon enstitisyon<\/strong>. Enf\u00f2masyon sa yo ka kons\u00e8ne eta <strong>estrikti finansye<\/strong> li, konpozisyon <strong>patrimw\u00e0n<\/strong> li, evalyasyon <strong>p\u00e8f\u00f2mans<\/strong> li ak mezi <strong>rantabilite<\/strong> li. Eta finansye yo f\u00e8 sent\u00e8z yon fason kl\u00e8 e estriktire ev\u00e8nman ki afekte yon antrepriz pandan tout egzistans li.<\/p>\n<p>Sou plan <strong>envizibilizasyon done finansye ki nan k\u00e8 dispozitif koripsyon sistemik nan Fon nasyonal edikasyon an<\/strong>, f\u00f2k nou mezire byen ke enf\u00f2masyon ki nan tablo 1 an klere anpil konstatasyon maj\u00e8 sa yo: <em>(1)<\/em> <strong>an absans yon <\/strong><strong>dokiman ofisy\u00e8l ki at\u00e8s eta finansye Fon nasyonal edikasyon an, <\/strong><strong>se s\u00e8lman swadizan depans yo ki enimere<\/strong>; (2<strong>) <\/strong><strong>total s\u00f2m yo ranmase pou<\/strong> <strong><\/strong> <strong>FN\u00c9<\/strong> a soti 2017 rive 2024 pa operat\u00e8 telef\u00f2n yo, Natcom, Digicel ak Comcel, ansanm ak sa yo ranmase sou transf\u00e8 lajan v\u00e8 Ayiti e ki pase pa Bank Repiblik d Ayiti ak minist\u00e8 Finans, pa f\u00e8 pati \u00ab bilan \u00bb yo prezante pandan <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/fne-reaffirme-son-engagement-en-faveur-de-leducation-en-haiti\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Point de presse de Jean Ronald Joseph, directeur g\u00e9n\u00e9ral du Fonds national de l\u2019\u00e9ducation, le 31 janvier 2024 <\/strong><\/a>. <em>(3)<\/em> Sa vle di, nou devan yon \u00ab bilan \u00bb ki enimere <strong><em>montan depans yo deklare<\/em><\/strong> <strong><em>an absans yon bilan konpl\u00e8 s\u00f2m<\/em><\/strong> <strong><em><\/em><\/strong> <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an <strong>ranmase ant 2017 ak 2024<\/strong> \u2013oswa ant desanm 2021, dat nominasyon <strong>Jean Ronald Joseph<\/strong> nan direksyon jeneral <strong>FN\u00c9<\/strong> a ak avril 2024. Anndan dispozitif kominikasyon <strong>FN\u00c9<\/strong> a, \u00ab <strong>avegleman \u00f2ganize<\/strong> \u00bb a konsiste kidonk nan <strong>yon kamouflaj totalite s\u00f2m yo ranmase ant 2017 ak 2024<\/strong> ak absans pi piti <strong>dokiman ofisy\u00e8l<\/strong> ki at\u00e8s <strong>eta finansye<\/strong> yo ak reyalizasyon yon <strong>odit kontab<\/strong> ki kouvri d\u00e8nye egz\u00e8sis fiskal la oswa ki f\u00e8t \u00ab pandan senk d\u00e8nye ane yo \u00bb pa yon konpayi ekst\u00e8n jan sa stipile nan <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> la. Kidonk nou devan yon vr\u00e8 \u00ab <strong>ch\u00e8n kamouflaj<\/strong> \u00bb e youn nan kesyon obs\u00e8vasyon dispozitif sa a leve se sa a: yon wo fonksyon\u00e8 Leta, direkt\u00e8 jeneral <strong>FN\u00c9 <\/strong>a \u2013ki touche \u00ab mod\u00e8s \u00bb <strong>sal\u00e8<\/strong> <strong>650 000 goud pa mwa<\/strong> (<strong>4 875 $ US chak mwa<\/strong>), e ki abstr\u00e8 sistematikman pou l bay <strong>montan total s\u00f2m yo ranmase pou FN\u00c9 a ant 2021 ak 2024<\/strong> ansanm ak <strong>eta<\/strong> <strong>finansye <\/strong>enstitisyon l ak pi piti rap\u00f2 <strong>odit finansye<\/strong>\u2013, \u00e8ske li pi wo pase lalwa? \u00c8ske li kw\u00e8 li gen v\u00e8ti ki soule \u00ab delenkans kravat \u00bb ki otorize l pa konf\u00f2me l ak <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> la? Lwa sa a, f\u00f2k nou presize l ank\u00f2, stipile nan chapit 2 (atik 10.(o) Seksyon I), ke \u00ab <em>Kons\u00e8y administrasyon an gen pou atribisyon \u00ab (\u2026) egzamine rap\u00f2 verifikat\u00e8 ekst\u00e8n nan, swiv avi li bay yo epi f\u00e8 pibliye rap\u00f2 odit la nan sis mwa apre f\u00e8mti egz\u00e8sis la<\/em> \u00bb. \u00ab <strong>Ch\u00e8n kamouflaj<\/strong> \u00bb la te operasyon\u00e8l l\u00e8, nan konferans pou lapr\u00e8s 16 avril 2024, direkt\u00e8 jeneral <strong>FN\u00c9 <\/strong>a te deklare \u00ab <strong>Fon an aji k\u00f2m <em>kesye<\/em><\/strong> (gade atik \u00ab <a href=\"https:\/\/vantbefinfo.com\/dossier-fne-jean-ronald-joseph-clarifie\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Dossier FNE : Jean Ronald Joseph clarifie<\/strong> <\/a>\u00bb, Vant b\u00e8f info, 16 avril 2024). Poutan nou konnen k\u00f2m r\u00e8g jeneral yon kesye byen enf\u00f2me sou res\u00e8t k\u00e8s li e premye fonksyon li se pa distribye nenp\u00f2t jan montan ki ladan l. Nan ka sa a, direkt\u00e8 akty\u00e8l <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an pran lib\u00e8te avantirye ak verite a ak lalwa li menm paske dapre <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> la (\u00ab Chapit 1, Seksyon II, atik 3) <strong>FN\u00c9<\/strong> a, ki pa okenn fason yon \u00ab kesye \u00bb, gen pou misyon \u00ab patisipe nan ef\u00f2 edikasyon pou tout moun \u00bb ak jere lajan ki destine pou sist\u00e8m edikatif nasyonal la. Nou byen remake tit gwo ribrik <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an gen ladan yo, jan nou te w\u00e8 anvan, mansyon \u00ab Pwogram espesyal gratiyite edikasyon \u00bb, \u00ab Konstriksyon ak renovasyon enfrastrikti lek\u00f2l \u00bb, \u00ab Mobilye lek\u00f2l \u00bb, \u00ab Kantin lek\u00f2l \u00bb, \u00ab Iniv\u00e8site \u00bb ak \u00ab Sibvansyon lek\u00f2l \u00bb. Nou remake tou, nan tablo 1, ke \u00ab <strong>dispozitif kamouflaj<\/strong> \u00bb k ap fonksyone nan <strong>Fon nasyonal edikasyon <\/strong>an pase totalman sou gwo p\u00f2s bidj\u00e8 tankou sal\u00e8 anplwaye yo, lwaye enstitisyon an, pri en\u00e8ji elektrik EDH bay ak\/oswa yon sist\u00e8m en\u00e8ji oton\u00f2m (\u00ab <em>Env\u00e8t\u00e8<\/em> \u00bb, batri ak panno sol\u00e8), pak otomobil ki gen ladan machin \u00ab ofisy\u00e8l \u00bb ak machin s\u00e8vis, pri gazolin, fr\u00e8 vwayaj sou t\u00e8 nasyonal la ak aletranje, \u00f2ganizasyon ev\u00e8nman ent\u00e8n (sesyon f\u00f2masyon) ak aktivite piblik (konferans pou lapr\u00e8s, elatriye).<\/p>\n<p>Anplis, tablo 1 an bay l\u00f2t leson ki klere: pandan menm sal\u00e8 direkt\u00e8 akty\u00e8l <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an se <strong>650 000 goud pa mwa<\/strong> (<strong>4 875 $ US chak mwa<\/strong>) \u2013san konte bon jan fr\u00e8 fonksyonman (machin fonksyon, gazolin, s\u00e8vis sekirite, vwayaj, p\u00e8dy\u00e8m\u2013, to mwayen sibvansyon yo bay pandan senk d\u00e8nye ane yo bay 1 500 etidyan atrav\u00e8 bous etid se\u2026  1 428 Goud (286 $ US). Pou menm pery\u00f2d la (2019-2024) e yon fason ki lye, <strong>FN\u00c9 <\/strong>a sibvansyone memwa ak t\u00e8z 229 etidyan l\u00e8 l ba yo \u00ab ak jenewozite \u00bb an mway\u00e8n chak ane 4 361 Goud (872 $ US). Sibvansyon \u00ab jenere \u00bb sa yo dwe mete an p\u00e8spektiv ak done sit Hebdo24 f\u00e8k bay, ki te konsilte dokiman ent\u00e8n <strong>FN\u00c9<\/strong> a: \u00ab (\u2026) depans sal\u00e8 nan biwo Mesye Joseph totalize <strong>24 milyon goud pa ane pou s\u00e8t moun<\/strong>, pandan kabin\u00e8 l, ki gen dis\u00e8t manm, reprezante yon depans any\u00e8l <strong>49 milyon goud<\/strong> \u00bb (gade atik \u00ab <a href=\"https:\/\/hebdo24.com\/2024\/04\/01\/actualite\/au-fne-largent-se-gaspille-par-millions\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\"><strong>Au Fonds national de l\u2019\u00e9ducation, l\u2019argent se gaspille par \u00ab millions de gourdes <\/strong><\/a>\u00bb, Hebdo24, 1<sup>ye<\/sup> avril 2024).<\/p>\n<p>Li tr\u00e8 siyifikatif, jan anpil pwofes\u00e8 ak obs\u00e8vat\u00e8 sekt\u00e8 edikasyon ann Ayiti soutni, ke <strong>p\u00e8sonn pa konnen konbyen montan total s\u00f2m operat\u00e8 telef\u00f2n yo ranmase<\/strong> ak <strong>atrav\u00e8<\/strong> <strong>transf\u00e8 lajan<\/strong> pou kont <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an <strong><em>ant 2017<\/em><\/strong> <strong><em>ak 2024<\/em><\/strong>. <strong><em>Montan total ki par\u00e8t k\u00f2m depans deklare nan tablo 1 an \u2013sa vle di 7 153 551 381 GDS (53 651 635 $ US)\u2013, ta reprezante an reyalite yon ti p\u00f2syon s\u00e8lman nan s\u00f2m kolosal yo ranmase ant 2017 ak 2024 pou kont<\/em><\/strong> <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an. F\u00f2k nou mezire byen ke <strong>\u00ab <\/strong>Depi kreyasyon l, <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an (\u2026) f\u00e8 obj\u00e8 kritik r\u00e8d sitou pou jesyon kache li. Vre, <strong>p\u00e8sonn pa konnen av\u00e8k presizyon konbyen lajan Bank santral la ak CONATEL deja ranmase sou non \u00f2ganis sa a<\/strong> (Kons\u00e8y nasyonal telekominikasyon). Absans transparans nan jesyon <strong>FN\u00c9 <\/strong>a menm enkyete k\u00e8k sekt\u00e8 nan sosyete sivil la. Sou sa, men sa dirijan inisyativ sosyete sivil la (ISC) Rosny Desroches te deklare 7 out 2012:  \u00ab Oryantasyon Fon sa a ap pran an enkyete nou k\u00f2m sitwayen, paske li ale nan sans konsantrasyon pouvwa yo nan men Egzekitif la, febli Minist\u00e8 a ak negasyon prensip demokratik patisipasyon, kontw\u00f2l, transparans, ekilib pouvwa \u00bb (\u2026) Ok\u00f2mansman, l\u00e8 ch\u00e8f Leta a [Michel Martelly] te lanse Fon nasyonal edikasyon an, li te planifye ranmase omwen <strong>180 milyon dola<\/strong> sou ap\u00e8l telef\u00f2n yo ak menm montan an sou transf\u00e8 yo pandan yon pery\u00f2d senk an. Sa vle di li te vle ranmase yon montan <strong>360 milyon dola<\/strong> sou senk an pou f\u00e8 1,5 milyon j\u00e8n ayisyen ki prive de edikasyon al lek\u00f2l. E dapre kalkil pouvwa a te f\u00e8, l\u00e8 li konbine de taks yo, yo ta dwe rap\u00f2te omwen <strong>8 milyon<\/strong> <strong>dola pa mwa<\/strong> pou alimante FN\u00c9 a. (\u2026) 30 septanm 2011, prensipal konseye Michel Martelly nan edikasyon, George M\u00e9risier (\u2026) anonse <strong>28 milyon<\/strong> <strong>dola US<\/strong> te deja ranmase nan kad finansman Fon nasyonal edikasyon an. (\u2026) Vr\u00e8 eskandal la pral eklate l\u00e8, 7 janvye 2012, nan yon atik New York Times, Denis O\u2019Brien, fondat\u00e8 Digicel, deklare konpayi l te deja v\u00e8se <strong>11,1 milyon dola ameriken<\/strong> bay CONATEL. Li endike tou li te pale ak prezidan Martelly de rim\u00e8 sou <strong>26 milyon dola<\/strong> ki manke yo e li ta pral f\u00e8 l tounen yon af\u00e8 p\u00e8son\u00e8l. Li mande yon odit. Nan yon n\u00f2t li rann piblik 10 janvye 2012, konpayi an konfime deklarasyon patwon an e li anonse v\u00e8sman fr\u00e8 desanm yo ta pral f\u00e8t 20 janvye pou yon montan <strong>1,945 milyon dola ameriken<\/strong>. Sa ki f\u00e8 montan total fr\u00e8 s\u00e8lman Digicel v\u00e8se bay CONATEL rive <strong>13 milyon dola<\/strong> <strong>ameriken<\/strong> san konte l\u00f2t operat\u00e8 telef\u00f2n ki sou mache ayisyen an \u00bb (New York Times, 7 janvye 2012, site nan atik \u00ab<strong> <\/strong><a href=\"https:\/\/canada-haiti.ca\/fr\/content\/ou-est-largent-du-fonds-national-de-leducation-0\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>O\u00f9 est l\u2019argent du Fonds national de l\u2019\u00e9ducation ? <\/strong><\/a>\u00bb, Ha\u00efti libert\u00e9, 29 janvye 2013). Toujou sou kesyon res\u00e8t yo ranmase pou <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an, Joseph Frantz Nicolas, direkt\u00e8 jeneral sortan minist\u00e8 Edikasyon an, deklare piblikman \u00ab ke ak yon ti kras plis pase <strong>7 milya 521 milyon Goud<\/strong> ki v\u00e8se nan Fon sa a, plis pase <strong>5 milya 513 milyon<\/strong> te envesti soti 2018 rive 2021 nan div\u00e8s chantye ak pwogram ki rezime itilizasyon lajan sa yo pandan 3 an li te an p\u00f2s \u00bb (gade atik \u00ab <strong>Ha\u00efti \u2013 \u00c9ducation : Fonds national de l\u2019\u00e9ducation, 5 milliards 1\/2 investi en 3 ans<\/strong> \u00bb, Ha\u00efti libert\u00e9, 22 desanm 2021). Sepandan, Joseph Frantz Nicolas pa bay okenn enf\u00f2masyon dokimante sou yon eventy\u00e8l <strong>odit kontab<\/strong> sou itilizasyon <strong>gwo res\u00e8t sa yo<\/strong> ki, f\u00f2k nou raple l ank\u00f2, <strong>pa enskri nan Bidj\u00e8 Leta ayisyen an e ki pa f\u00e8 obj\u00e8 okenn kontw\u00f2l Palman an<\/strong>. B\u00f2 kote pa l, sit Ha\u00efti libre, nan atik ki date 27 janvye 2022, \u00ab <strong>Ha\u00efti \u2013 \u00c9ducation : Taxes de la diaspora. Bilan de 3 ans du FNE<\/strong> \u00bb, enf\u00f2me ke \u00ab Jean Ronald Joseph, direkt\u00e8 jeneral Fon nasyonal edikasyon (FNE), f\u00e8 yon rezime bilan ef\u00f2 FNE a f\u00e8 depi 3 an ki kontribye nan ogmantasyon ofri lek\u00f2l kote <strong>plis pase 5,5 milya<\/strong> <strong>Goud<\/strong> te envesti (\u2026) \u00bb nan diferan aksyon (renovasyon batiman lek\u00f2l, fr\u00e8 lek\u00f2l, elatriye). Yon fwa ank\u00f2, deklarasyon direkt\u00e8 jeneral <strong>FN\u00c9<\/strong> a pa t akonpaye ak okenn dokimantasyon ki at\u00e8s verite ak legalite sa l di yo, e toujou mwens <strong>eta finansye<\/strong> enstitisyon l ak nenp\u00f2t <strong>odit kontab<\/strong> ki elabore depi li rive nan FN\u00c9 a an 2021.<\/p>\n<p>Sag <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> PHTK neyodivalyeris la kreye a raple sa diktat\u00e8 Fran\u00e7ois Duvalier te enstitye pou chita yon vas sist\u00e8m koripsyon ak \u00ab ponpaj \u00bb resous finansye peyi a atrav\u00e8 <strong>Rej\u00ed tabak<\/strong> <strong>ak<\/strong> <strong>alim\u00e8t<\/strong> depi nan mitan ane 1960 yo. Youn nan karakteristik operasyon\u00e8l rej\u00ed gaspiyaj gangsterize sa a se te itilizasyon yon \u00ab <strong>kont non-fiskal<\/strong> \u00bb ki kreye yon monop\u00f2l tabak. Dispozitif sa a te answit enstrimantalize nan l\u00f2t antrepriz gouv\u00e8nmantal ki te s\u00e8vi k\u00f2m k\u00e8s nwa e sou yo yo pa janm jwenn okenn bilan. Nan liv sel\u00e8b li \u00ab <strong>Id\u00e9ologie de couleur et classes sociales en Ha\u00efti<\/strong> \u00bb (Presses de l\u2019Universit\u00e9 de Montr\u00e9al, 1987), sosyol\u00f2g Micheline Labelle aprann nou ke \u00ab yon gwo pati nan res\u00e8t ekstrabidjet\u00e8 yo, ki soti sitou nan Rej\u00ed tabak ak alim\u00e8t e ki reprezante omwen 40% res\u00e8t total Leta, alimante anpil depans milit\u00e8 bidj\u00e8 defans lan pa kouvri (Girault, 1975: 62). Nou konnen \u00f2ganis sa a se gwo founis\u00e8 lajan bidj\u00e8 represyon an e gouv\u00e8nman an toujou refize fiskalize kont li yo, malgre demann rasyonalizasyon administratif [p. 30] tout \u00f2ganis ent\u00e8nasyonal jiska jodi a \u00bb. Soti nan <strong>Rej\u00ed tabak<\/strong> <strong>ak<\/strong> <strong>alim\u00e8t <\/strong>rive nan <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> akty\u00e8l la ki pa soum\u00e8t a pi piti kontw\u00f2l Palman ayisyen an ki, kanmenm, toufe pa PHTK, filyasyon divalyeris la etabli istorikman e yon done istorik konsa s\u00e8ten pa par\u00e8t nan krit\u00e8 Ent\u00e8nasyonal la pou bay gwo s\u00f2m yo transfere bay Ayiti nan dom\u00e8n edikasyon. Li enp\u00f2tan pou raple ansyen minis <em>defakto<\/em> Edikasyon nasyonal Nesmy Manigat \u2013bon ekonomis pa f\u00f2masyon, ki abitye ak pwosedi jesyon administratif ak finansye ent\u00e8nasyonal e ki pase nan prezidans Komite gouv\u00e8nans, etik, risk ak finansman Patenarya mondyal pou edikasyon\u2013, te konnen gen yon parante istorik dir\u00e8k ant <strong>Rej\u00ed tabak<\/strong> <strong>ak<\/strong> <strong>alim\u00e8t<\/strong> ak <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an. Sou kesyon sa a, gen yon menm pwen de vi pami pi bon espesyalis ayisyen yo ki konstate \u00ab <strong>amnezi selektif<\/strong> \u00bb ansyen minis <em>defakto<\/em> Edikasyon nasyonal la pratike tankou yon m\u00e8t nan dosye <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an \u2013menm jan tou nan dosye <strong>PSUGO<\/strong> a\u2013, f\u00e8 l tounen kosyon entelekty\u00e8l estrateji PHTK nan <strong>repwodiksyon koripsyon sistemik anndan sist\u00e8m edikatif nasyonal la<\/strong>.<\/p>\n<p>Sou kesyon koripsyon nan Edikasyon nasyonal, nan fon \u00ab <strong>sist\u00e8m gaspiyaj<\/strong> \u00bb resous finansye Leta <em>gran manj\u00e8<\/em> yo ak l\u00f2t \u00ab bandi legal \u00bb kat\u00e8l politiko-mafya PHTK neyodivalyeris la mod\u00e8le, kidonk nou devan <strong>yon dispozitif jesyon finansye opak<\/strong> ki atikile <strong><em>DIFERAN ESTRATEJI ENVIZIBILIZASYON koripsyon ak detounman resous finansye nan sekt\u00e8 edikasyon ann Ayiti<\/em><\/strong>. Se, nan tout aktivite sekt\u00e8 edikasyon ki ka rap\u00f2te dola ak\/oswa ewo, <strong>F\u00c8 DIV\u00c8S OPERASYON DETOUNMAN RESOUS FINANSYE SEKT\u00c8 EDIKASYON AN TOUNEN ENVIZIB E SAN TRAS: E POU RIVE F\u00c8 SA F\u00d2K OU MAKIYE YO, F\u00c8 YO PA DISPONIB E RETIRE YO ANBA ODIT KONTAB<\/strong>.<\/p>\n<p>N\u00d2T \u2013 Pratik mafya nan Administrasyon piblik ayisyen an an jeneral e, sitou, nan sist\u00e8m edikatif nasyonal la, antre nan yon kad estriktir\u00e8l ki pi laj, sa <strong>koripsyon<\/strong> ki enstitye k\u00f2m <strong>sist\u00e8m gouv\u00e8nans<\/strong> ak <strong>m\u00f2d operasyon<\/strong>: sist\u00e8m sa a fonksyone atrav\u00e8<strong><em> yon konbinezon<\/em><\/strong> <strong><em>rel\u00e8 legal<\/em><\/strong> <strong><em>ak<\/em><\/strong> <strong><em>rel\u00e8 envizib<\/em><\/strong><em> <strong>e san tras<\/strong> <\/em>ki asire \u00ab pwodiktivite \u00bb li ak rantabilite finansye li. Sitye nan espas ki genyen ant Trez\u00f2 piblik la ak <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an, rel\u00e8 sa yo enstrimantalize \u00ab <strong>avegleman volont\u00e8<\/strong> \u00bb, yon fason pou montan total <em>s\u00f2m yo ranmase<\/em> (pwen depa: operat\u00e8 telef\u00f2n yo ak operat\u00e8 transf\u00e8 lajan yo) diferan de montan total <em>s\u00f2m ki pase<\/em> nan Trez\u00f2 piblik la (pwen rive nan mitan), e li diferan tou de montan total <em>s\u00f2m<\/em><em> <\/em><strong>FN\u00c9<\/strong> a <em>deklare<\/em> (pwen rive, destinat\u00e8 final la). Sa p\u00e8m\u00e8t <strong>FN\u00c9<\/strong> a deklare s\u00f2m li resevwa ki gen yon montan ki pi piti anpil pase sa operat\u00e8 telef\u00f2n yo ak operat\u00e8 transf\u00e8 lajan yo te ranmase ok\u00f2mansman. Nan chak mayon \u00ab <strong>ch\u00e8n kamouflaj<\/strong> \u00bb sa a \u00ab <strong>avegleman volont\u00e8<\/strong> \u00bb mete nan travay e li alimante <strong>koripsyon<\/strong> k ap fonksyone a plen rejim e ki rap\u00f2te gwo s\u00f2m bay diferan mayon \u00ab <strong>ch\u00e8n kamouflaj<\/strong> \u00bb la.<\/p>\n<p>F\u00f2k nou mezire byen ke<strong><em> konbinezon<\/em><\/strong> <strong><em>rel\u00e8 legal<\/em><\/strong> <strong><em>ak<\/em><\/strong> <strong><em>rel\u00e8 envizib<\/em><\/strong><em> <strong>e san tras<\/strong> <\/em>nan <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an kouvri, nan <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> la, pa <strong><em>inegzistans mezi kontrenyan pou kontwole eta finansye<\/em><\/strong> FN\u00c9 a. Vre, nan chapit 2 (atik 10.(o), Seksyon I) lwa sa a, li stipile ke \u00ab <em>Kons\u00e8y administrasyon an gen pou atribisyon <\/em>\u00ab<em> (\u2026) egzamine rap\u00f2 verifikat\u00e8 ekst\u00e8n nan, swiv avi li bay yo epi f\u00e8 pibliye rap\u00f2 odit la nan sis mwa apre f\u00e8mti egz\u00e8sis la<\/em> \u00bb. Yon f\u00f2milasyon konsa pa gen akl\u00e8 okenn mezi kontrenyan e okenn dokiman ki konsiyen sou <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an pa at\u00e8s atribisyon sa a te respekte soti 2017 rive 2024.<\/p>\n<p>RAP\u00c8L \u2013 Pou yon pi bon konpreyansyon <strong>koripsyon<\/strong> ann Ayiti nan dimansyon sosyolojik, istorik ak politik li, gade Jean Abel Pierre, \u00ab <a href=\"https:\/\/theses.hal.science\/tel-04295329\/document\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Sociologie \u00e9conomique de la corruption : vers une \u00e9tude de l\u2019impl\u00e9mentation des politiques publiques de lutte contre la corruption en Ha\u00efti<\/strong> <\/a>\u00bb, t\u00e8z doktora nan sosyoloji, Iniv\u00e8site Paris-Sorbonne \u2013 Paris IV, 2014. Ot\u00e8 a etidye de pre, pami l\u00f2t, \u00ab F\u00f2m kouran koripsyon anndan Administrasyon piblik la \u00bb, \u00ab Rezo koripsyon nan Administrasyon piblik la \u00bb ak \u00ab Rezo gwo koripsyon politiko-administratif yo \u00bb. Gade tou, sou koripsyon ak \u00ab \u00ab <em>katelizasyon <\/em>\u00bb apar\u00e8y Leta a \u00bb, Sarto Samuel Thomas, \u00ab <a href=\"https:\/\/di.uqo.ca\/id\/eprint\/1223\/1\/Thomas_Sarto_Samuel_2020_memoire.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>L\u2019Unit\u00e9 de lutte contre la corruption (ULCC) face \u00e0 l\u2019accaparement de l\u2019appareil d\u2019\u00c9tat et \u00e0 la corruption en Ha\u00efti<\/strong> <\/a>\u00bb (memwa metriz nan syans politik, Universit\u00e9 du Qu\u00e9bec en Outaouais, 2020), ak Pierre Fournier \u00ab <strong><a href=\"https:\/\/www.barreaudemontreal.qc.ca\/sites\/default\/files\/all-%20la_corruption_en_haiti_20160128.pdf.\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">Ha\u00efti, contextes social, historique, \u00e9conomique et le ph\u00e9nom\u00e8ne de la corruption <\/a><\/strong>\u00bb, Barreau de Montr\u00e9al, 2016. Gade tou atik Frantz Duval, \u00ab <a href=\"https:\/\/lenouvelliste.com\/article\/190591\/au-parlement-on-depense-cette-annee-31-%20millions-de-gourdes-par-depute-et-123-millions-de-gourdes-par-senateur.\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Au Parlement, on d\u00e9pense cette ann\u00e9e 31 millions de gourdes par d\u00e9put\u00e9 et 123 millions de gourdes par s\u00e9nateur<\/strong> <\/a>\u00bb, Le Nouvelliste, 25 jiy\u00e8 2018.<\/p>\n<p>Sou yon l\u00f2t plan, nou konstate ke <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an, menm jan ak sit \u00ab \u00f2ganis dekonsantre \u00bb yo ak minist\u00e8 Leta ayisyen yo, elabore s\u00e8lman an franse, youn nan de lang patrimw\u00e0n lengwistik istorik nou an. Okenn nan dokiman ki konsiyen ladan l pa par\u00e8t nan v\u00e8syon orijinal krey\u00f2l, sa ki se yon vyolasyon flagran atik 40 Konstitisyon 1987 la ki stipile Leta ayisyen an gen <em>obligasyon pou pibliye<\/em> tout dokiman l, Lwa, Dekr\u00e8-lwa, arete, elatriye nan de lang ofisy\u00e8l peyi a, krey\u00f2l ak franse. Nan sekt\u00e8 edikasyon, gen k\u00e8k fwa minist\u00e8 Edikasyon nasyonal la pibliye k\u00e8k ra \u00ab kominike \u00bb an krey\u00f2l, men an jeneral sit li a pa redije an krey\u00f2l, franse rete prensipal lang kominikasyon minist\u00e8 sa a. Se menm bagay pou ti <a href=\"https:\/\/www.ueh.edu.ht\/etudes\/index.php\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit Iniv\u00e8site Leta d Ayiti<\/a> ki rachitik la kote s\u00e8l lang kominikasyon an se franse pandan menm gwo n\u00e8g Iniv\u00e8site Leta d Ayiti yo \u2013ki vle taye yon w\u00f2l ejemonik pou t\u00e8t yo\u2013, te nan man\u00e8v pou kreyasyon tw\u00f2 bon\u00e8 Akademi krey\u00f2l la an 2014 (gade atik \u00ab <a href=\"https:\/\/www.lenational.org\/post_article.php?soc=97#google_vignette\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>L\u2019Acad\u00e9mie du cr\u00e9ole ha\u00eftien : autopsie d\u2019un \u00e9chec banalis\u00e9 (2014 \u2013 2022)<\/strong><\/a> \u00bb, pa Robert Berrou\u00ebt-Oriol, Le National, P\u00f2toprens, 18 janvye 2022). Anplis, sou <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an, nou pa jwenn okenn tras finansman menm pasy\u00e8l LIV INIK AN KREY\u00d2L minist\u00e8 Edikasyon nasyonal la te lanse nan yon gwo kakofoni ane pase a: yon liv anviwon 300 paj yo prezante k\u00f2m \u00ab inik \u00bb men ki elabore an 7 v\u00e8syon diferan pa 7 diferan edit\u00e8 (gade atik \u00ab <a href=\"https:\/\/blogs.mediapart.fr\/robert-berrouet-oriol\/blog\/250224\/le-liv-inik-en-creole-haitien\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Le LIV INIK AN KREY\u00d2L, version num\u00e9rique, ou la permanence du <em>bluff cosm\u00e9tique <\/em>au minist\u00e8re de l\u2019\u00c9ducation nationale d\u2019Ha\u00efti<\/strong> <\/a>\u00bb, pa Robert Berrou\u00ebt-Oriol, M\u00e9diapart, 24 fevriye 2024). Nou byen remake ke dapre <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> la (\u00ab Chapit 1, Seksyon II, atik 3) <strong>FN\u00c9<\/strong> a gen pou misyon \u00ab patisipe nan ef\u00f2 edikasyon pou tout moun \u00bb epi konf\u00f2me l av\u00e8 l pandan l ap asire jesyon lajan ki destine pou sist\u00e8m edikatif nasyonal la: misyon sa a, sou ech\u00e8l nasyonal, pa pran an kont kesyon lengwistik ayisyen an e sou <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an nou pa jwenn okenn tras nenp\u00f2t finansman matery\u00e8l didaktik franse-krey\u00f2l oswa inidireksyon\u00e8l krey\u00f2l.<\/p>\n<p><strong>Yon ti rap\u00e8l sou vol\u00e8 \u00ab prensip konstitisyon\u00e8l \u00bb nan zaf\u00e8 edikasyon: prensipal leson sag Fon nasyonal edikasyon an<\/strong><\/p>\n<p>Nan <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an, \u00ab <strong>sist\u00e8m gaspiyaj<\/strong> \u00bb gwo resous finansye yo ranmase soti 2017 rive 2024 an <em>an<\/em> <em>kontravansyon fwontal<\/em> ak chapit 2 <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> ki pibliye nan <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Le Moniteur<\/strong><\/a>, \u00ab Espesyal \u00bb no 30 22 septanm 2017 la. Vre e jan nou te mansyone l anvan, <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> \u00ab <strong>Sou kreyasyon, \u00f2ganizasyon ak fonksyonman Fon nasyonal edikasyon (FN\u00c9)<\/strong> \u00bb stipile, nan chapit 2 (atik 10.(o), Seksyon I), ke \u00ab <strong><em>Kons\u00e8y administrasyon an gen pou atribisyon \u00ab (\u2026) egzamine rap\u00f2 verifikat\u00e8 ekst\u00e8n nan, swiv avi li bay yo epi f\u00e8 pibliye rap\u00f2 odit la nan sis mwa apre f\u00e8mti egz\u00e8sis la<\/em><\/strong> \u00bb. Poutan konsiltasyon metodik <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>Fon<\/strong> <strong>nasyonal edikasyon<\/strong><\/a> an ansanm ak egzamen atantif <a href=\"https:\/\/menfp.gouv.ht\/#\/home\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\">sit ofisy\u00e8l <strong>minist\u00e8 Edikasyon nasyonal<\/strong><\/a> an pa p\u00e8m\u00e8t retrase <strong><em>(1)<\/em><\/strong> pi piti bilan chifre e konpl\u00e8 totalite reyalizasyon <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an soti 2017 rive 2024; <strong><em>(2) <\/em><\/strong>pi piti <strong>eta finansye<\/strong> ki kouvri pery\u00f2d 2017-2021 ak 2021-2024 s\u00e8vis kontablite <strong>FN\u00c9<\/strong> a reyalize; <strong><em>(3)<\/em><\/strong> <strong><em>pi piti<\/em><\/strong> \u00ab <strong><em>rap\u00f2 yon verifikat\u00e8 ekst\u00e8n [ki ta mennen nan] swiv avi li bay yo epi f\u00e8 pibliye rap\u00f2 odit la nan sis mwa apre f\u00e8mti egz\u00e8sis la<\/em><\/strong> \u00bb. Prese <strong>Jean Ronald Joseph<\/strong>, direkt\u00e8 akty\u00e8l <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an pandan konferans pou lapr\u00e8s 16 avril 2024 la, kote li anonse li te entwodui \u00ab rekou jidisy\u00e8 kont moun ki \u00f2kestre [yon] \u00ab kanpay difamasyon kont FN\u00c9 \u00bb [e] yon ank\u00e8t administratif ak jiridik gentan an kou \u00bb, se an reyalite yon operasyon makiyaj ki destine pou <strong>F\u00c8 DIV\u00c8S OPERASYON DETOUNMAN RESOUS FINANSYE NAN FON NASYONAL EDIKASYON AN TOUNEN ENVIZIB E SAN TRAS<\/strong>.<\/p>\n<p><strong>Kouv\u00e8ti legal koripsyon ann Ayiti<\/strong><\/p>\n<p>Pou rive f\u00e8 sa, <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an vyole pw\u00f2p chat konstititif li, <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> la, e vyolasyon flagran sa a te konsolide e andose administrativman ak politikman pa ansyen minis <em>defakto <\/em>Edikasyon nasyonal la, Nesmy Manigat ki, dapre chapit 2 (atik 7) <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> la, se te prezidan Kons\u00e8y administrasyon <strong>FN\u00c9<\/strong> a. Dapre <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> la, Kons\u00e8y administrasyon <strong>FN\u00c9<\/strong> a konpoze, anplis minis Edikasyon an ki prezide l, de minis Finans lan nan p\u00f2s vis-prezidan, e minis Planifikasyon ak Ayisyen l\u00f2t b\u00f2 yo f\u00e8 pati l tou. Kidonk nou devan <strong>yon<\/strong> <strong>konfli enter\u00e8 konpl\u00e8ks<\/strong> e pou byen konprann kijan konfli sa a estriktire e kouvri pa lalwa, nou f\u00e8 ap\u00e8l a eksp\u00e8tiz yon jiris ayisyen k ap travay ann Ayiti. Men, sou plan jiridik ak administratif, dyagnostik li voye ban nou pa kourye elektwonik: \u00ab <strong><em>Atlaj sa a koresponn malerezman ak yon kilti administratif ak politik ak legalite a, men ak anpil ef\u00e8 p\u00e8nisye. Se yon eritaj yon konsepsyon divalyeryen Administrasyon piblik la (Lwa 6 septanm 1982) Dekr\u00e8 17 me 2005 sou administrasyon santral Leta a (atik 123) kenbe. Li pa n\u00f2mal pou yon \u00f2ganis oton\u00f2m gen yon Kons\u00e8y administrasyon minis tit\u00e8l li prezide. Kidonk minis sa a egz\u00e8se konpetans tit\u00e8l sou t\u00e8t li ak k\u00f2l\u00e8g li yo. Kidonk \u00f2ganis oton\u00f2m konsa pa\u2026 oton\u00f2m! Okontr\u00e8, k\u00e8k ra \u00f2ganis oton\u00f2m gen yon estrikti ki pi akseptab. BRH pa egzanp gen yon Kons\u00e8y administrasyon kote minis Finans lan se s\u00e8lman prezidan don\u00e8, UCREF pa gen minis ank\u00f2 k\u00f2m prezidan Kons\u00e8y administrasyon li. \u00d2ganizasyon FNE a tankou sa BMPAD la se egzanp sa ki pi mal: yon Kons\u00e8y administrasyon ki gen anpil minis! An jeneral, kalite Kons\u00e8y sa a pa janm reyini<\/em><\/strong> \u00bb.<\/p>\n<p>N\u00d2T- Se <strong>Michel Patrick<\/strong> <strong>Boisvert<\/strong> ki te okipe p\u00f2s minis Finans soti 5 mas 2020 rive mitan avril 2024 \u2013vis-prezidan Kons\u00e8y administrasyon <strong>Fon nasyonal<\/strong> <strong>edikasyon<\/strong> an\u2013, ki te vin Premye minis <em>pa enterim e defakto<\/em> l\u00e8 ansyen Premye minis <em>defakto<\/em> <em>e pa enterim<\/em> Ariel Henry, nonm de men pi pisan klan kat\u00e8l politiko-mafya PHTK neyodivalyeris la, te deziyen l nan p\u00f2s sa a 4 mas 2024 yon fason fwodil\u00e8. Ariel Henry te \u00ab demisyone \u00bb 12 mas 2024 pa tit\u00e8 l nan Ent\u00e8nasyonal la atrav\u00e8 yon pati pok\u00e8 mant\u00e8 CARICOM te mete an s\u00e8n, yon kotri af\u00e8 transnasyonal erratik k ap vog nan dlo twoub lanm\u00e8 karayib la. Pati pok\u00e8 mant\u00e8 sa a akouche ak f\u00f2s\u00e8ps 25 avril 2024 yon \u00ab <strong>Kons\u00e8y prezidansy\u00e8l tranzisyon<\/strong> \u00bb enkonstitisyon\u00e8l kote PHTK neyodivalyeris la byen reprezante e kote Premye minis <em>pa enterim e<\/em> <em>defakto<\/em> a se pa l\u00f2t pase\u2026 Michel Patrick Boisvert (nouvo manda l la dire s\u00e8lman sis jou). Gwo \u00ab v\u00e8ti jesyon \u00bb konpetan Michel Patrick Boisvert nan Kons\u00e8y administrasyon <strong>Fon nasyonal edikasyon <\/strong>an s\u00e8ten pral kontinye deplwaye akoz lyen sere li ak PHTK neyodivalyeris la e lwen tout kontw\u00f2l yon Palman neyotonton makout PHTK yo mete dey\u00f2 s\u00e8vis. Konpoze de 9 manm, \u00ab Kons\u00e8y prezidansy\u00e8l tranzisyon \u00bb an enstale t\u00e8t li ewoyikman 25 avril 2024 \u2013dey\u00f2 prensip Konstitisyon 1987 la\u2013, anba lonbraj byenv\u00e8yan gang ame ki an pozisyon f\u00f2s nan kapital la e nan pi total endiferans popilasyon an. Nan yon peyi ki pa gen okenn eli depi 2016, \u00ab Kons\u00e8y prezidansy\u00e8l tranzisyon \u00bb an, 30 avril 2024, deziyen <strong>Fritz B\u00e9lizaire<\/strong> nan p\u00f2s \u00ab Premye minis tranzisyon \u00bb. Deziyasyon Fritz B\u00e9lizaire \u2013dey\u00f2 prensip Konstitisyon 1987 la\u2013, nan p\u00f2s Premye minis <em>defakto<\/em> f\u00e8t nan kont\u00e8ks kote, pandan onz d\u00e8nye ane yo, kat\u00e8l politiko-mafya PHTK neyodivalyeris la \u00ab devitalize \u00bb e t\u00f2piye anpil enstitisyon rejalyen Ayiti epi konsolide <strong>soukilti enpinite ak koripsyon<\/strong>.<\/p>\n<p>Vyolasyon <a href=\"https:\/\/fne.gouv.ht\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Loi-portant-creation-et-organisation-du-FNE.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Lwa 17 out<\/strong> <strong>2017<\/strong><\/a> la pa responsab <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an tr\u00e8 siyifikatif sou enstrimantalizasyon \u00ab <strong>avegleman volont\u00e8<\/strong> \u00bb (\u00ab <em>sa<\/em> <em>je pa w\u00e8, bouch pa pale<\/em> \u00bb) yo pratike nan Kons\u00e8y administrasyon <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an. Yon vyolasyon konsa <em>an<\/em> <em>kontravansyon fwontal<\/em> tou ak atik 32 Konstitisyon 1987 la (\u00ab Leta garanti <strong><\/strong> <strong>dwa pou edikasyon<\/strong> \u00bb). L\u00e8 l mete an aplikasyon sou gwo ech\u00e8l, nan <strong>Fon nasyonal edikasyon <\/strong>an menm jan tou nan <strong>PSUGO<\/strong>, diferan magouy \u00ab <strong>sist\u00e8m gaspiyaj<\/strong> \u00bb ki pran rasin nan \u00ab <strong>dispozitif kamouflaj<\/strong> \u00bb li a, wo direksyon <strong>FN\u00c9 <\/strong>a opoze l kidonk fwontalman ak youn nan dwa sitwayen fondamantal lokit\u00e8 ayisyen yo, dwa pou edikasyon: konsa, wo direksyon sa a t\u00f2piye batay pwofes\u00e8 yo, direkt\u00e8 lek\u00f2l yo ak asosyasyon paran yo pou bati yon Lek\u00f2l ayisyen ki gen kalite e ki enklizif.<\/p>\n<p>\u00ab <strong>Sist\u00e8m gaspiyaj<\/strong> \u00bb nan <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an, ki pran rasin nan \u00ab <strong>dispozitif kamouflaj<\/strong> \u00bb li a e nan yon anviw\u00f2nman kote <strong>enpinite<\/strong> domine, f\u00e8 plis domaj toujou pou tout sist\u00e8m edikatif ayisyen an paske li trav\u00e8se etap <strong><em>modelizasyon enstitisyon\u00e8l<\/em><\/strong> li anba baton \u00ab <strong>bandi legal<\/strong> \u00bb kat\u00e8l politiko-mafya PHTK neyodivalyeris la. N\u00d2T \u2013 Sou \u00ab <strong>bandi legal<\/strong> \u00bb yo, gade atik wo nivo analitik La\u00ebnnec Hurbon, sosyol\u00f2g, direkt\u00e8 rech\u00e8ch nan CNRS (Pari) e pwofes\u00e8 nan Fakilte syans imen Iniv\u00e8site Leta d Ayiti, \u00ab <a href=\"https:\/\/blogs.mediapart.fr\/laennec-hurbon\/blog\/280620\/pratiques-coloniales-et-banditisme-legal-en-haiti\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Pratiques coloniales et banditisme l\u00e9gal en Ha\u00efti<\/strong> <\/a>\u00bb (M\u00e9diapart, 28 jen 2020); gade tou atik \u00ab <a href=\"https:\/\/www.tripfoumi.com\/blog\/2022\/04\/10\/la-philosophie-du-bandit-legal-en-haiti-de-la-verbalisation-a-la-materialisation\/#google_vignette\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>La philosophie du \u201cbandit l\u00e9gal\u201d en Ha\u00efti : de la verbalisation \u00e0 la mat\u00e9rialisation<\/strong><\/a> \u00bb, sit Trip foumi, 10 avril 2022. Sou pwoblematik enpinite a, gade rigoure \u00ab <a href=\"https:\/\/asfcanada.ca\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/asfc-memoire-contre-impunite-juin-2019-fr_web.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>M\u00e9moire portant sur la lutte contre l\u2019impunit\u00e9 en Ha\u00efti <\/strong><\/a>\u00bb Kolektif ayisyen kont enpinite a ak Avocats sans fronti\u00e8res Canada elabore e prezante 2 mas 2018 devan Komisyon ent\u00e8ameriken dwa moun. Gade tou diferan rap\u00f2 ak kominike Amnesty international, pami l\u00f2t \u00ab <a href=\"https:\/\/www.amnesty.org\/fr\/documents\/amr36\/009\/2001\/fr\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Ha\u00efti : un nouveau pas vers la fin de l\u2019impunit\u00e9<\/strong> <\/a>\u00bb (6 jen 2001) ak \u00ab <a href=\"https:\/\/www.amnesty.org\/fr\/latest\/campaigns\/2013\/04\/haiti-wont-forget-the-violations-of-the-past\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Ha\u00efti n\u2019oubliera pas les violations commises dans le pass\u00e9<\/strong> <\/a>\u00bb (26 avril 2013). Gade tou gwo etid byen dokimante \u00ab <a href=\"http:\/\/hrp.law.harvard.edu\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Massacres-cautionnes-par-lEtat-2.pdf\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\" target=\"_blank\"><strong>Massacres cautionn\u00e9s par l\u2019\u00c9tat : r\u00e8gne de l\u2019impunit\u00e9 en Ha\u00efti<\/strong> <\/a>\u00bb Harvard Law School International Human Rights Clinic ak Obs\u00e8vatwa ayisyen krim kont limanite reyalize (avril 2021).<\/p>\n<p>Finalman, eskandal \u00ab <strong>banb\u00f2ch sal\u00e8<\/strong> \u00bb ki soti nan \u00ab <strong>sist\u00e8m gaspiyaj<\/strong> \u00bb nan <strong>Fon nasyonal edikasyon<\/strong> an evoke nan atik \u00ab <a href=\"https:\/\/hebdo24.com\/2024\/04\/01\/actualite\/au-fne-largent-se-gaspille-par-millions\/\" rel=\"external noopener noreferrer\" data-wpel-link=\"external\"><strong>Au Fonds national de l\u2019\u00e9ducation, l\u2019argent se gaspille par \u00ab millions de gourdes <\/strong><\/a>\u00bb sit hebdo24.com pibliye 1<sup>ye<\/sup> avril 2024. Men yon ekstr\u00e8: \u00ab <em>Depi wikenn pase a, Fon nasyonal edikasyon an f\u00e8 obj\u00e8 gwo denonsyasyon. Vre, FNE a ta yon vr\u00e8 b\u00e8f l\u00e8t pou k\u00e8k moun, tankou Direkt\u00e8 jeneral li. Dapre dokiman Hebdo24 konsilte, <strong>sal\u00e8 chak mwa Jean Ronald Joseph monte a <\/strong><\/em><strong><em>650<\/em><\/strong><em> <strong>000 goud<\/strong> <\/em>[<strong>4 875 $ US chak mwa<\/strong>].<em> L\u00e8 w adisyone l sou 12 mwa, sal\u00e8 li se <\/em><strong><em>7 milyon 800 mil goud<\/em><\/strong><em> <strong>chak ane<\/strong>. Anplis, depans sal\u00e8 nan biwo Mesye Joseph totalize <\/em><strong><em>24 milyon goud pa ane pou s\u00e8t moun<\/em><\/strong><em>, pandan kabin\u00e8 l, ki gen dis\u00e8t manm, reprezante yon depans any\u00e8l <\/em><strong><em>49 milyon goud<\/em><\/strong><em>. <\/em><em>Nan dokiman sa yo, gen non konpayi, lek\u00f2l, jounalis ak l\u00f2t kontrakty\u00e8l ki touche s\u00f2m astwonomik pou s\u00e8vis yo. Se ka ansyen depite D\u00e9us D\u00e9roneth ki resevwa yon montan <\/em><strong><em>350 000 goud<\/em><\/strong><em> k\u00f2m kontrakty\u00e8l<\/em> \u00bb.<\/p>\n<p><strong>Pa Robert Berrou\u00ebt-Oriol, lengwis-t\u00e8minol\u00f2g<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00ab Fon nasyonal edikasyon ann Ayiti, yon sist\u00e8m mafya koripsyon PHTK neyodivalyeris la kreye \u00bb te gen yon gwo eko jan korespondans yo voye ban nou yo temwaye sa. Atrav\u00e8 apw\u00f2ch analitik e dokimante li, atik sa a te mete akl\u00e8 lef\u00e8t Fon nasyonal edikasyon (FN\u00c9), menm jan ak PSUGO, nan t\u00e8t yon vas antrepriz [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":54,"featured_media":17488,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4372,4403],"tags":[],"class_list":["post-37251","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-aktyalite","category-edikasyon"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37251","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/users\/54"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37251"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37251\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17488"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37251"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37251"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37251"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}