{"id":37062,"date":"2025-01-04T09:58:32","date_gmt":"2025-01-04T14:58:32","guid":{"rendered":"https:\/\/hebdo24.com\/ayiti-2025-ki-plan-an\/"},"modified":"2025-01-04T09:58:32","modified_gmt":"2025-01-04T14:58:32","slug":"ayiti-2025-ki-plan-an","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/ayiti-2025-ki-plan-an\/","title":{"rendered":"Ayiti 2025: ki plan an?"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Depi asasina trajik prezidan Jovenel Mo\u00efse 7 jiy\u00e8 2021, Ayiti fon nan yon kriz miltidimansyon\u00e8l san par\u00e8y. Peyi a paralize, pran nan yon kawo konstan kote enstabilite politik, ensekirite ak kriz imanit\u00e8 mete t\u00e8t ansanm pou kraze tout espwa.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Yon enstabilite kwonik<\/strong><\/p>\n<p>Enstabilite politik vin tounen yon n\u00f2m ann Ayiti. Nan yon s\u00e8l ane, Ayiti konnen twa tranzisyon gouv\u00e8nmantal, chak youn pi inefikas pase sa ki te anvan an, san direksyon kl\u00e8 ni vizyon alont\u00e8m. Dans dirijan sa a, san vizyon ni pwogram, plonje peyi a nan yon kanpe sou plas politik ak enstitisyon\u00e8l. Pandan tan sa a, absans eleksyon anpeche tout renouv\u00e8lman demokratik, sa ki ogmante mefyans popilasyon an anv\u00e8 Leta.<\/p>\n<p><strong>Ensekirite k\u00f2m yon flewo<\/strong><\/p>\n<p>Lavi chak jou Ayisyen make pa yon ensekirite k ap galope. Gang ame yo, ranf\u00f2se pa inaksyon otorite yo, kontwole kounye a yon gwo pati nan teritwa nasyonal la. Kidnapin, asasina ak deplasman f\u00f2se vin tounen lavi chak jou plizy\u00e8 milyon sitwayen. Deplase ent\u00e8n yo ap kouri kite z\u00f2n vyolans yo, pandan l\u00f2t, dezespere, ap lage k\u00f2 yo nan kann\u00f2t f\u00f2tin pou chape anba lanf\u00e8 a. Sitwayen yo ap mande: <strong>ki kote Leta ye?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Yon kriz imanit\u00e8 san par\u00e8y<\/strong><\/p>\n<p>Kriz imanit\u00e8 a rive nan yon nivo ki alamen. Ensekirite alimant\u00e8, mank aks\u00e8 a swen sante, ak deplasman an mas kreye yon kriz imanit\u00e8 ki gen yon gwos\u00e8 ki f\u00e8 p\u00e8. Plizy\u00e8 milye Ayisyen vin tounen deplase ent\u00e8n, vyolans chase yo lakay yo. Resous yo fini, enfrastrikti yo kraze, e popilasyon an lage pou kont li. L\u00f2t, dezespere, ap eseye kouri ale l\u00f2t b\u00f2, yo riske lavi yo pou ch\u00e8che yon pi bon avni.<\/p>\n<p><strong>Yon absans lid\u00e8chip ki kl\u00e8<\/strong><\/p>\n<p>Devan sitiyasyon sa a, lid\u00e8chip la pa egziste ditou. Otorite yo sanble pa kapab pwopoze yon estrateji ki kohere pou f\u00e8 peyi a soti nan kawo a. Resous ekonomik ak enstitisyon\u00e8l yo fini, e Leta a sanble ap fonksyone an m\u00f2d siviv.<\/p>\n<p><strong>W\u00f2l ambigi kominote ent\u00e8nasyonal la<\/strong><\/p>\n<p>Kominote ent\u00e8nasyonal la, ke yo te konsidere yon l\u00e8 k\u00f2m yon alye potansy\u00e8l, ap jwe yon w\u00f2l ambigi jodi a. Ent\u00e8vansyon pwen pa pwen li yo, ki souvan pa adapte ak reyalite lokal la, pa gen enpak dirab. Santiman ke gen ingerans san vr\u00e8 \u00e8d konstriktif ap ranf\u00f2se pami sitwayen yo.<\/p>\n<p><strong>Soti p\u00e8l pou rive nan deriv<\/strong><\/p>\n<p>Ayiti, yo te konn rele yon l\u00e8 \u00ab P\u00e8l Antiy yo \u00bb, kounye a asosye ak miz\u00e8 ak dezespwa. Klas politik la, k\u00e8k obs\u00e8vat\u00e8 rele <strong>\u00ab fatra politik \u00bb<\/strong>, kontinye pwofite kawo a, san pote solisyon konkr\u00e8. Fatra politik sa yo \u2013 akt\u00e8 sa yo ki pa gen ni vizyon ni pwoj\u00e8 pou peyi a \u2013 kontinye ap miltipliye, sa ki agrave inegalite ak eksklizyon sosyal.<\/p>\n<p><strong>Ki plan sovtaj pou Ayiti?<\/strong><\/p>\n<p>Devan tablo nwa sa a, kesyon santral la rete: <strong>Ki plan an pou Ayiti?<\/strong> Peyi a pa ka p\u00e8m\u00e8t li rete bloke nan espiral dekadans sa a. Yon refonn konpl\u00e8 enstitisyon yo, yon dyal\u00f2g nasyonal enklizif, ak yon vizyon kl\u00e8 endispansab pou bay p\u00e8p ayisyen an espwa ank\u00f2. Ayiti bezwen yon vr\u00e8 plan sovtaj, ki baze sou aks sa yo:<\/p>\n<p><strong>Estabilizasyon politik<\/strong>: \u00f2ganize eleksyon kredib pou restore lejitimite enstitisyon yo.<\/p>\n<p><strong>Sekirite piblik<\/strong>: dezame gang yo epi retabli l\u00f2d.<\/p>\n<p><strong>Ref\u00f2m enstitisyon\u00e8l<\/strong>: ranf\u00f2se Eta de dwa epi goumen kont koripsyon.<\/p>\n<p><strong>Redrese ekonomi an<\/strong>: gwo envestisman nan agrikilti, edikasyon ak enfrastrikti.<\/p>\n<p><strong>Dyal\u00f2g nasyonal enklizif<\/strong>: enplike tout akt\u00e8 yo pou bati yon konsansis sou avni peyi a.<\/p>\n<p><strong>Ayiti 2025: yon defi kolektif<\/strong><\/p>\n<p>Delivrans Ayiti depann de yon pran konsyans kolektif, ni sou plan nasyonal ni sou plan ent\u00e8nasyonal. Se pa l\u00e8 pou pwom\u00e8s vid ak diskou ki pa bay anyen ank\u00f2. Ayiti merite yon plan kl\u00e8, yon vizyon anbisye, ak dirijan ki pare pou sakrifye enter\u00e8 p\u00e8son\u00e8l yo pou byen tout moun.<\/p>\n<p><strong>2025<\/strong> la. Men san yon vr\u00e8 plan, Ayiti riske fon pi fon toujou nan kawo a.<\/p>\n<p>Tan an prese. Ayiti merite pi byen. Men f\u00f2k gen dirijan ak yon sosyete ki pare pou leve defi a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Depi asasina trajik prezidan Jovenel Mo\u00efse 7 jiy\u00e8 2021, Ayiti fon nan yon kriz miltidimansyon\u00e8l san par\u00e8y. Peyi a paralize, pran nan yon kawo konstan kote enstabilite politik, ensekirite ak kriz imanit\u00e8 mete t\u00e8t ansanm pou kraze tout espwa. Yon enstabilite kwonik Enstabilite politik vin tounen yon n\u00f2m ann Ayiti. Nan yon s\u00e8l ane, Ayiti [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":66,"featured_media":18115,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4372,4381],"tags":[],"class_list":["post-37062","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-aktyalite","category-sosyete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37062","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/users\/66"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37062"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37062\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18115"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37062"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37062"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37062"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}