{"id":33526,"date":"2025-07-02T12:27:30","date_gmt":"2025-07-02T16:27:30","guid":{"rendered":"https:\/\/hebdo24.com\/?p=33526"},"modified":"2026-11-15T05:01:57","modified_gmt":"2026-11-15T10:01:57","slug":"kiyes-ki-pral-defann-pep-ayisyen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/kiyes-ki-pral-defann-pep-ayisyen\/","title":{"rendered":"Kiy\u00e8s ki pral defann p\u00e8p ayisyen an?"},"content":{"rendered":"<p><strong>1ye janvye 1804<\/strong>, Ayiti antre nan istwa iniv\u00e8s\u00e8l la l\u00e8 l vin premye Repiblik nwa endepandan nan mond lan. Viktwa sa a kont esklavaj ak opresyon kolonyal la se te yon revolisyon imen, yon zak fondat\u00e8 yon diyite yo rekonkeri. Men, de sy\u00e8k apre, p\u00e8p ayisyen an san defans, san pwoteksyon, san yon vwa yo ka tande nan enstans ent\u00e8nasyonal yo.<\/p>\n<p><strong>Depi li f\u00e8t<\/strong>, nasyon an te pran nan p\u00e8len d\u00e8t endepandans lan, Lafrans te enpoze an echanj rekonesans lib\u00e8te nou. Yon chantaj istorik ki te senyen ekonomi nou e ralanti pwogr\u00e8 sosyal nou pandan plis pase yon sy\u00e8k. E jodi a toujou, fado envizib sa a peze sou prezan nou.<\/p>\n<p><strong>Ak tan<\/strong>, Leta ayisyen an tonbe nan fayit total: enstitisyon yo frajil, dirijan yo f\u00e8b oswa k\u00f2wonpi, priyorite nasyonal yo kraze anba pye. Diplomasi ayisyen an vin mouran, redwi a yon figirasyon an silans, ki pa kapab defann dwa Ayisyen aletranje, ni ankouraje yon politik etranj\u00e8 ki respekte souver\u00e8nte nou.<\/p>\n<p><strong>Moun ki vle resp\u00e8 ch\u00e8che l.<\/strong> Resp\u00e8 Ayisyen an, anndan kou dey\u00f2, p ap vini nan pitye l\u00f2t moun men nan yon reyapwopriyasyon kolektif desten nou. Sa k\u00f2manse ak edikasyon. Yon lek\u00f2l ayisyen otantik, ki santre sou kilti nou, istwa nou, lang nou ak reyalite nou, dwe baz pou f\u00f2je yon nouvo konsyans sitwayen. <strong>Yon p\u00e8p san yon edikasyon nasyonal solid se yon p\u00e8p san zam devan adv\u00e8site.<\/strong><\/p>\n<p>Jodi a, y ap f\u00e8 lachas Ayisyen, y ap ekspilse yo, ent\u00e8di yo, rejte yo, anba pret\u00e8ks sekirite ak souver\u00e8nte nasyonal pa menm moun k ap pwofite dram nou yo. Pwogram migrasyon rijid yo s\u00e8vi k\u00f2m bary\u00e8 kont egz\u00f2d nou, pandan n ap kouri pou miz\u00e8, vyolans, koripsyon, enpinite ak esklizyon. <strong>P\u00e8p ayisyen an ap vin tounen pwogresivman yon p\u00e8p k ap mache san kote pou l ale, yon p\u00e8p pou chase.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Men kiy\u00e8s pou defann nou?<\/strong><br \/>Kiy\u00e8s pou retabli verite sou pase glorye nou, prezan konpl\u00e8ks nou, ak avni nou ki toujou posib?<\/p>\n<p><strong>Kil\u00e8 n ap finalman deside<\/strong> pran desten nou nan men nou e f\u00e8 moun respekte nou, san nou pa tann validasyon enstans dey\u00f2 ki souvan konplis imobilis nou?<\/p>\n<p>Nan yon mond globalize, klima resipwosite ak echanj ekitab ant nasyon yo se yon enperatif. Ayiti pa gen pou mande resp\u00e8 l; li dwe egzije l. Paske istwa p ap janm bliye Ayisyen te v\u00e8se san yo pou lib\u00e8te l\u00f2t p\u00e8p, kit se nan Amerik di Sid, nan Savannah oswa an Afrik. Solidarite nou te rey\u00e8l. Resp\u00e8 a dwe rey\u00e8l tou.<\/p>\n<p>Poutan, <strong>kominote ent\u00e8nasyonal la rete anbigi<\/strong>. Li jenere nan diskou, men li destrikt\u00e8 nan ent\u00e8vansyon li. Li l\u00e8 pou kase ak ipokrizi peyi yo rele \u00ab zanmi \u00bb yo, ki ofri nou s\u00e8lman solisyon tou f\u00e8t, ki pa efikas, oswa menm toksik, san yo pa pran an kont reyalite politik, ekonomik, sosyal ak antwopolojik nou.<\/p>\n<p>Nou bezwen <strong>vr\u00e8 alye<\/strong>, pa m\u00e8t. <strong>Solidarite sens\u00e8<\/strong>, pa ent\u00e8ferans kache. <strong>Koperasyon<\/strong>, pa dominasyon.<\/p>\n<p>P\u00e8p ayisyen an merite pi bon. Li merite resp\u00e8, diyite, jistis, ak yon plas egal nan kons\u00e8 nasyon yo. Men pou sa, li dwe premye kanpe, ini, konnen t\u00e8t li, e rekon\u00e8t t\u00e8t li.<\/p>\n<p><strong>Kiy\u00e8s ki pral defann p\u00e8p ayisyen an, si se pa li menm?<\/strong><br \/>Paske p\u00e8sonn p ap vin sove p\u00e8p ayisyen an nan plas li.<\/p>\n<p><em>Redaksyon Hebdo24 tradui atik sa a apati vesyon orijinal an franse a.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1ye janvye 1804, Ayiti antre nan istwa iniv\u00e8s\u00e8l la l\u00e8 l vin premye Repiblik nwa endepandan nan mond lan. Viktwa sa a kont esklavaj ak opresyon kolonyal la se te yon revolisyon imen, yon zak fondat\u00e8 yon diyite yo rekonkeri. Men, de sy\u00e8k apre, p\u00e8p ayisyen an san defans, san pwoteksyon, san yon vwa yo [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":66,"featured_media":25260,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4381],"tags":[],"class_list":["post-33526","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-sosyete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33526","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/users\/66"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33526"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33526\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25260"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hebdo24.com\/ht\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}