Lendi 16 novanm 2026

Sosyete

Èske lanmou ka yon eksperyans rasyonalite nan inivèsite?

Pa Hebdo24

· 5 min lekti

Pataje

Atik sa a disponib tou an English ak Français

Deux mains entrelacées de personnes portant un bracelet coloré

Si nan Bankè a, Platon abòde lanmou kòm yon afeksyon nanm nan, li pa manke trete afeksyon sa a ak yon diskou rasyonèl ki chèche eskli tout kontradiksyon nan konpòtman moun ki renmen yon lòt moun. Men, èske nou ka dedwi nan Bankè a ke yon moun rasyonèl pa kapab renmen, san l pa pèdi kapasite egzamen kritik nou asosye ak rechèch verite a? E kidonk, èske yon moun ka renmen lè l etidyan, e rete rasyonèl nan eksperyans sa a ki bay santiman priyorite? Ann eseye reponn lè n etabli orijin santiman lanmou an ak esans nati moun.

Moun kontan paske li ka viv enpilsyon l yon fason diferan ak lòt bèt yo. Ensten atraksyon ak seksyalite yo vin tounen koutwazi, afeksyon, amitye ak lanmou. E metamòfoz nati bèt moun sa a fè l tounen yon bèt ki imanize. Sa vle di, yon moun ki refoule bestyalite l pou afime limanite l. Kidonk, lanmou se yon ekspresyon imanizasyon bèt nou tout ye a, depi nan vant manman nou e pandan tout dire sosyalizasyon nou. E jan Abraham Maslow mansyone l nan piramid bezwen moun li a, chak moun, nan devlopman sikososyal li, se yon moun ki santi bezwen pou renmen e pou yo renmen l. Kèlkeswa abitis entelektyèl li.

Gras a kilti, nou envante rit senbolik ak sosyal pou selebre lanmou, yon santiman nou asosye ak Bondye nan ekspresyon « Bondye se lanmou », ak plizyè bondye nan mitoloji yo. Kay Grèk yo, moun venere Kipidon k ap voye flèch ki touche kè moun. Asosye lanmou ak yon absoli, se di li pa yon santiman rasyonèl, paske rezon kartezyen an pa admèt posiblite pou demontre lyen ki ka egziste ant lanmou ak èt ki pa refere a eksperyans rasyonèl moun. Men, fò n pale tou de fòm rasyonalite yo, san n pa bay diskou kartezyen an eksklizivite. Pa egzanp, nou ta ka site Sokrat ki refize abandone filozofi li te renmen an, paske yon orak ta rekòmande l egzamine moun ki t ap di yo konnen e ki te pasyone tou pou metye pale sou tout sa ki ka objè diskou rasyonèl.

Ann Ayiti, nou site non Èzili Freda ki se lwa kè yo. Yon inivèsitè ayisyen ta gen anpil difikilte pou pwouve ka gen yon lyen ant lwa sa a ak gason ak fanm ki renmen youn lòt. Kidonk, mitoloji anrichi konsèp la ak yon semantik ki defye rasyonalite diskou kartezyen an, menmsi antwopoloji kiltirèl la ka jistifye l pou montre relasyon ant yon lwa ak lanmou gen yon fòm rasyonalite an rapò ak valè ki kontribye pou bay eksperyans renmen ak eksperyans pou yo renmen w sans pou kèk kategori Ayisyen.

Yon fason inanim, konsèp sa a filozofi ak syans imen ak sosyal yo trete enspire deba nan plizyè chan inivèsitè, men li lakoz polemik tou ant chan inivèsitè yo. Se poutèt sa pale de lanmou kòm yon eksperyans emosyonèl ak sikolojik etidyan an rete yon ekselan sijè diskisyon. Kijan yon etidyan konsevwa tèt li kòm moun ki renmen, oswa/e ki nan lanmou, san l pa trayi konviksyon l kòm syantifik rasyonèl, oswa kòm aspiran syantifik rasyonèl?

An efè, tankou tout moun, yon etidyan se yon sijè emosyonèl anvan tout bagay, anvan l soumèt li a kritè rasyonalite platonisyen ak kartezyen yo. Kidonk, kòm yon moun ki gen emosyon, li ka konnen eksperyans lanmou pasyonèl, nan moman l ap chèche jijman rasyonèl sou mond lan ak sou tèt li. Si pandan ane etid inivèsitè yo, preyokipasyon l se rete nan limit rasyonalis la, li pa ka inyore apèl nanm afektif li nan lyen rekonesans youn lòt ak seduksyon amoure. An konsekans, li ka tou tonbe nan egareman emosyon ki vital e ki itil pou aktyalizasyon sikolojik ak sosyal tout tèt li ka lakoz. Menmsi nan moman rekeyman ak entwospeksyon, li ta bay tèt li yon devwa otoanaliz ak otokritik, lè l sonje efè pasyon san mezi ki fè moun sou. Kidonk, kesyon yon etidyan ta dwe poze tèt li e ki ta voye l sou egzijans filozòf ak moralis yo fè sou edikasyon pasyon yo se sa a: kijan pou viv eksperyans lanmou pandan w ap rete fidèl a egzijans rasyonalite ak yon etik plezi ki pa dwe tounen deplezi? Sa vle di, kijan pou viv lanmou ak yon demach platonisyen ak yon je epikiryen?

San nou pa pale twòp pou bay yon repons e fèmen atik sa a, nou ta di senpleman ke, pa estati l ak eksperyans li kòm etidyan, tout inivèsitè ta dwe ka ofri tèt li plezi pou diskite sou lanmou ak pansè klasik filozofi, sikoloji, sosyoloji ak antwopoloji kiltirèl. Tankou koup Jean Paul Sartre ak Simone de Beauvoir, Claudine Monteil glorifye nan zèv li « Les amants de la liberté », Chopin ak George Sand, ki pa t renmen youn lòt sèlman, men ki te gen lajwa pou pale de lanmou yo. San yo pa janm entèdi tèt yo pasyone. Paske li ta gen yon pòt soti nan logos la ki ta bay eksperyans li sans e ki ta ede l viv yon sòt distans anvè pati ki pa rasyonèl nan li. Deba a se yon diskou sou objè imen an ki pèmèt li transfòme an sijè k ap analize tèt li nan sitiyasyon. Kidonk, lanmou nan inivèsite dwe yon bèl eksperyans emosyonèl ak yon okazyon pou diskite sou yon konsèp ki refere a fè ki pa totalman kase e ki pa nan kontradiksyon absoli ak rasyonalite moun. Ann sonje, kè a toujou gen rezon pa l rezon pa konnen, jan sitasyon an di. Si se pa yon kontradiksyon gramatikal sou sans jenerik sengilye a ki refere a atribi pliryèl yo ki bay konsèp la tout sans operatwa l pou pi byen konprann reyalite nou dwe idantifye ak konsèp sa a, fò n konprann rezon an pa inik nan rechèch sans nou bay egzistans moun. Konsa, lanmou se lejitimman yon eksperyans etidyan, nan tout sa li ka ye kòm rezon e/oswa derezon. Sitou paske jenès se yon peryòd anwi ak gwo pasyon amoure… Menm sou yon kanpis inivèsitè.

CHERISCLER EVENS

SOSYOLÒG AK PWOFESÈ

Pataje

Hebdo24

Hebdo24 est un journal en ligne qui fait de la permanence mais aussi la rigueur dans le traitement de l’information son cheval de bataille.

Tout atik li yo

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here